Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
ontwikkeling dorp
religie
onderwijs
boerderijen
infrastructuur
opkomst toerisme
wijk 't zand
inleiding Koudekerke 1850-1900
fragment Veldminuut van Westkapelle uit 1857
1. FRAGMENT BIJ KOUDEKERKE VAN VELDMINUUT WESTKAPELLE UIT 1857
De beschrijving van de periode 1850-1900 vangen we aan met een kaartfragment uit 1857, de zogenaamde 'veldminuut Westkapelle', waarop Koudekerke is afgebeeld aan het begin van deze periode. Als deze kaart wordt vergeleken met een kaart van het begin van deze eeuw, is er qua bebouwing nog niet zo veel verschil waarneembaar. Er zouden in deze periode echter wel de nodige dingen gaan veranderen en dan vooral in het omliggende grondgebied, dat zich dan nog uitstrekte tot aan de Middelburgse singels en de Oude Vlissingseweg. Deze veranderingen zijn niet allemaal in bovenstaand kaartbeeld te vatten maar hadden vooral te maken met de Industriële Revolutie die niet aan Koudekerke voorbij ging.

Dankzij de nieuwe technologische mogelijkheden, groeide het spoorwegennet in Nederland onstuimig en werd vanaf 1867 ook op Walcheren een spoorlijn aangelegd. Deze verbond het landelijk spoorwegennet met Middelburg en Vlissingen. Gelijktijdig met de aanleg van de spoorweg werd het kanaal van Middelburg naar Veere verlengd naar Vlissingen, waardoor het Kanaal door Walcheren ontstond. Beide infrastructurele projecten zijn destijds grotendeels op het grondgebied van de gemeente Koudekerke gerealiseerd. Het deel van het grondgebied, dat ten oosten lag van het kanaal, bleef nog tot 1942 behoren bij Koudekerke. Deze infrastructurele werken verbeterden de mogelijkheden van goederen- en personenvervoer, omdat Walcheren nu niet langer alleen per boot bereikbaar was, waarna ook het toerisme in Zeeland op gang kwam. De technologische ontwikkelingen die deze periode met zich mee brachten, deden aan het eind van de eeuw ook hun intrede in het straatbeeld van Koudekerke: Er werden toen de eerste openbare petroleumlantaarns geplaatst en het dorp werd aangesloten op het telegrafienet. Op 15 maart 1890 werd het telefoonkantoor te Koudekerke geopend waarvan de gemeentesecretaris P.J. Terwoert als directeur werd benoemd.(2) In de duinen bij Dishoek werd gestart met drinkwaterzuivering, waardoor delen van de duinen niet langer vrij toegankelijk werden.

Ook binnenshuis deden zich enkele vernieuwingen voor: De komst van de kachel rond 1840 was al een enorme verbetering van het woongenot omdat nu de woning in z'n geheel verwarmd kon worden. De introductie van het fornuis rond 1850 zorgde er tenslotte voor dat men geen grote openhaarden meer hoefde te bouwen en men kon volstaan met een burgerlijke schoorsteen.

Na 1850 begon het inwonersaantal in Koudekerke al langzaam toe te nemen, maar vooral na 1890 nam de groei grote vormen aan. Dit kwam deels door de verbeterde levensverwachting, maar vooral door de vestiging van (haven)arbeiders uit Vlissingen en de bevolkingsaanwas in het buurtschap 't Zand wat een aantrekkelijke vestigingsplaats bleek te zijn vanwege de directe nabijheid van de stad Middelburg in combinatie met de relatief lage woonlasten van de gemeente Koudekerke. In Koudekerke zelf deed de doleantie in 1886 op religieus gebied van zich spreken waardoor een felle kerkstrijd ontstond die resulteerde op het dorp, in de oprichting van een gereformeerde kerk in 1887 en een gereformeerde school in 1891. Eerder in deze periode werd al een nieuwe openbare school gebouwd en werd ook nog een zogenaamde bewaarschool opgericht. Meer hierover leest u in het hoofdstuk onderwijs.

De Heerlijkheid Koudekerke en bijbehorende tienden werden na een lange periode eigendom te zijn geweest van Vlissingen, in 1858 op een veiling verkocht voor f 5.475,- aan Jhr. mr. Anthony Pieter van Doorn(1) . Zo kwamen deze rechten weer in handen van een bekende Koudekerkse familie. De hierna genoemde personen van de familie Van Doorn zijn in het bezit (geweest) van deze rechten, met achter de naam de periode waarin zij leefden:

Jhr. mr. Anthony Pieter van Doorn (1791-1870)
Jhr. Johan Adriaan Hendrik Cornelis van Doorn (1823-1895)
Jhr. mr. Anthonij Adriaan van Doorn (1854-1935)
Jhr. Hendrik Anthony van Doorn (1872-1948)
Jhr. mr. Dirk van Doorn (1909-1992)
Jhr. mr. Hendrik Rombout van Doorn (1942-heden)

De heerlijke rechten die als vanouds bij dit eigendom hoorden, waren bij de aankoop in 1858 al grotendeels vervallen, alleen het zakelijke recht dat hier nog bij hoort, is het visrecht binnen de ambachtsheerlijkheid en dat is momenteel verpacht. Het vervallen van ambachtsheerlijke rechten kwam doordat na de revolutie in 1795 Nederland onder Frans bestuur kwam en er gemeenteraden werden aangesteld die belast werden met het dagelijks bestuur en de heffing van de tienden. De benoeming tot ambachtsheer werd hierna dus vooral een symbolische. De tiendheffing werd in 1909 opgeheven. In Koudekerke waren de tienden verdeeld in ten minste een oost-, west- en zuidleen van Koudekerke. De tienden werden in die tijd samen met het kroondomein (duinen) geheven.(3)
Lees verder.
 
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

redactionele mededeling:
Enkele delen van het hoofdstuk 1850-1900 worden nog herzien. Hier ziet u een voorlopige weergave van de nu bekende informatie over deze periode. Voor zover mogelijk is de getoonde informatie gecheckt op juistheid, later worden de onderdelen beter/logisch geordend. Uiteraard staat het u vrij om op de behandelde onderwerpen te reageren of aanvullende informatie aan te dragen. U kunt contact opnemen via het contactformulier op de website (zie grijze menubalk bovenaan).

bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1. veldminuut Westkapelle 1857

geraadpleegde bronnen:
- dhr. H.J. van Doorn
- dhr. H.R. van Doorn
- www.watwaswaar.nl
- www.krantenbankzeeland.nl

voetnoot 1:
bron: Zierikzeesche Nieuwsbode, 15-12-1896

voetnoot 2:
bron: Middelburgsche Courant 08-01-1890

voetnoot 3:
bron: Vlissingse Courant 13-08-1909