Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
ontwikkeling dorp
religie
onderwijs
verenigingen
infrastructuur
boerderijen
buitenhuizen
grondgebruik
kustzone
wijk 't zand
religie (kerken) Koudekerke 1900-1940
Consistorie op het Dorpsplein te Koudekerke
1. CONSISTORIE OP HET DORPSPLEIN TE KOUDEKERKE
Weliswaar is de geschiedenis van de kerk op het Dorpsplein al reeds eerder aan bod gekomen. Gezien de actualiteiten rondom de mogelijke sloop van de consistorie uit 1911 (in 2009 en 2010) is besloten de bouw van dit bijzondere bouwwerk toch in dit hoofdstuk bij de periode waarin het tot stand is gekomen te behandelen. Want wat maakte dit bouwwerk zo bijzonder dat het, het behouden waard is?

Bij een grote verbouwing in 1911 werd de oude consistorie (aanbouw) tegen de kerk op het Dorpsplein te Koudekerke iets verhoogd door het aanbrengen van een brede kooflijst met fantasiepinakels. Verder werden de ramen nog neogotischer gemaakt dan ze al waren en kreeg ook de zijkant dergelijke ramen. De muur tussen de consistorie en het brandspuithuis werd doorgebroken en beide ruimtes werden samengevoegd. De deur werd daarbij veranderd in een raam. Tot slot kreeg het gebouw een witte verflaag en werden de pilasters en enkele andere gevelonderdelen blauw geschilderd. In de vensters werd gekleurd glas aangebracht. Het resultaat was een nogal wonderlijke combinatie van een soort neoclassicistische en neogotische elementen.

Vanuit het nabijgelegen Biggekerke werd met een jaloers oog gekeken naar de feestelijke consistorie van Koudekerke. Men wilde daar ook wel zo een paleisje hebben. Dat kwam er inderdaad. De Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst die in 1912 haar bedenkingen uitte over deze nieuwe consistorie merkte op, met Koudekerke in gedachten, dat “meermalen dorpen ontsierd worden door pronkerige nieuwbouwen, daar deze geen goed landelijk karakter bezitten”. Dat gebouw is alweer jaren geleden gesloopt en vervangen door een wat neutraler vormgegeven consistorie aan het andere eind van de kerk. In 1915 werd de gemeente Koudekerke voor f 1.000,- eigenaar van de kerk op het Dorpsplein.

In 2009 werden plannen bekend die de sloop van de consistorie inhielden zodat op deze plek een modernere en grotere ruimte kon worden gerealiseerd. Vooral de moderne architectuur van de geplande nieuwbouw en het feit dat hiervoor een voor Walcheren uniek bouwwerk gesloopt zou moeten worden stuitten de bezwaarmakers tegen de borst. Tegen het plan is destijds met succes bezwaar gemaakt waarna het plan werd afgeblazen en vervangende nieuwbouw werd gepland op de plaats waar vroeger kleuterschool De Klimop stond. Hierdoor is de consistorie uit 1911 van Koudekerke voorlopig van de slopershamer gered.(1)
 

Hervormde Kerk in buurtschap 't Zand
 
Elders op Koudekerks grondgebied, om precies te zijn in het buurtschap 't Zand werd in deze periode een hele nieuwe kerk gebouwd. Het Evangelisatiegebouwtje op 't Zand bleek in een groeiende behoefte te voorzien, want al spoedig na de bouw in 1898, moest de kerkvoogdij beslissen tot het uitbreiden van het gebouw om zodoende meer zitplaatsen te creëren. Dit gebeurde niet gelijk, echter toch bleef dit deel van de kerkelijke gemeente groeien, waardoor uiteindelijk toch het besluit werd genomen om naast het gebouw een nieuwe kerk te bouwen en de grond daarvoor aan te kopen. De kerkvoogdij der Ned. Herv. Kerk te Koudekerke had bij de gemeenteraad van Middelburg een verzoek ingediend om aan haar te verkopen de zogenaamde 'burgerweide' op 't Zand gelegen in de gemeente Koudekerke, maar eigendom van de gemeente Middelburg, om aldaar een kerkgebouw te stichten. Op 27 december meldt de gemeente naar aanleiding van dit verzoek dat zij bezig is met het opstellen van een rapport dat de wenselijkheid van annexatie door Middelburg van 't Zand onderzoekt. Blijkbaar werd de grond toch verkocht, want op 27 februari 1914 werd door de kerkvoogden der Ned. Herv. gemeente te Koudekerke in de pastorie te Koudekerke de aanbesteding georganiseerd van de bouw van een kerk op 't Zand, aan de straat die destijds als 'Oude Breskens' werd aangeduid. Architect was de heer Baljeu uit Middelburg. Het gebouw was geraamd op f. 12177,-. Laagste inschrijver was A. Hanewinkel te Vlissingen voor f 11.750,-. Het werk werd echter opgedragen aan de van 't Zand afkomstige heer J. Groenenberg voor f. 11.888,-(2)
 
interieur nieuwe kerk o 't Zand (Koudekerke)   nieuwe kerk op 't Zand (koudekerke)
2. INTERIEUR NIEUWE KERK OP 'T ZAND   3. NIEUWE KERK OP 'T ZAND
De nieuwe kerk kreeg een omvang van circa twintig bij tien meter en een hoogte van zo'n zeven meter. Aan de voorzijde bevinden zich twee ongelijke torentjes, waarvan de hoogste een klok bevat. De aanvoer van bakstenen uit België stagneerde vanwege de Eerste Wereldoorlog waardoor werd besloten de linker toren lager gehouden en deze later alsnog op te hogen. Dat is echter nooit gebeurd. Boven de ingang was een romaans venster van gekleurd glas-in-lood aangebracht. Tussen het raam en de ingang werd een steen ingemetseld met de volgende woorden uit Joh. 11:28 "De Meester is daar, Hij roept U". In de zijgevels werd ook deuren aangebracht. Via de hoofdingang kwam men binnen via een klein portaal recht tegenover de preekstoel, die in een nis stond aan de andere korte zijde van de kerk. Daar bevond zich ook de consistoriekamer. De kerk bood plaats aan 400 personen. In het midden zaten aanvankelijk de vrouwen en aan beide zijden de mannen op houten banken. Boven de entree was een galerij aangebracht waar ook nog enkele houten banken waren geplaatst. Zowel de banken beneden als die op de galerij waren oplopend geplaatst zodat iedereen de predikant kon zien. In de kerk lag een terrazzo vloer en voor avonddiensten werden 40 'gaspitten' aangebracht.(3)

Op 7 december 1914 werd de nieuwe kerk ingewijd door ds. Frans Postma, de opvolger van ds Hijmans. Ds. Postma preekte in die jaren bij toerbeurt in het dorp en op 't Zand, afwisselend 's morgens en 's middags. De oorspronkelijke straatnaam Oude Breskens, waarvan de veldnaam 't Vuile Bresje' werd afgeleid, werd na de opening van de kerk veranderd in Kerkstraat. Bij de inundatie aan het eind van de Tweede Wereldoorlog kwam de kerk diep in het zoute water te staan en werd het dak door granaatvuur verwoest. De moedergemeente (Koudekerke) kon beschikken over gelden voor de algehele restauratie. Echter doordat de dochterkerk de moederkerk ontgroeide werd bij de grenswijziging van de burgerlijke gemeente Koudekerke ook de kerkelijke gemeentegrens verlegd en viel de kerk op 't Zand buiten het Koudekerkse grondgebied. Inmiddels is de kerk niet meer als zodanig in gebruik en bestaan er plannen voor herbestemming. Lees verder.
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: Kees van Noppen
afb. 2: beeldbank ZA HTAM-A-1020
afb. 3: Bob van der Weel

geraadpleegde bronnen:
- Martin van de Broeke
- Kees van Noppen
- Bob van der Weel
- H. Grootjans, Nederlands Hervormde Gemeente Koudekerke 1583-1983
- Zeeuws Archief (ZA)
- www.krantenbankzeeland.nl

voetnoot 1:
bron: Martin van der Broeke

voetnoot 2:
bron: Vlissingse Courant 29-10-1913, 27-12-1913, 28-2-1914, 4-3-1914 en 10-12-1914

voetnoot 3:
bron: Middelburgsche Courant 4-12-1915