Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
ontwikkeling dorp
religie
onderwijs
verenigingen
infrastructuur
boerderijen
buitenhuizen
grondgebruik
kustzone
wijk 't zand
onderwijs Koudekerke 1900-1940
voormalige gereformeerde school te Koudekerke
1. VOORMALIGE GEREFORMEERDE SCHOOL AAN DE TRAMSTRAAT TE KOUDEKERKE
Tot 1891 kende Koudekerke één lagere school, dit was de school voor openbaar onderwijs. In 1891 werd echter de 'Vereeniging tot instandhouding van een Christelijke School op Gereformeerden grondslag' opgericht en werd hiertoe in 1892 een eerste gereformeerde lagere school op het dorp geopend. Dat was een prima school, maar deze zorgde ook voor een eerste afname van het aantal leerlingen op de openbare school. Dit aantal daalde verder, nadat in 1909 voor het gereformeerde onderwijs een groter schoolgebouw werd gebouwd en kort hiervoor ook al een Hervormde en een gereformeerde school op 't Zand waren opgericht. In 1924 volgde nog een derde lagere school binnen de kom Koudekerke. Dit was de hervormde christelijke school. In totaal waren er toen dus vijf lagere scholen en een bewaarschool binnen de gemeente Koudekerke wat tot een 'heuse strijd' om leerlingen leidde.
 

Gereformeerde Lagere School op 't Zand
 
Reeds op 28 augustus 1906 werd op 't Zand een vergadering gehouden waarin de oprichting van een christelijke lagere school werd voorgesteld. Door de vereniging voor gereformeerd schoolonderwijs werd kordaat gehandeld: In hetzelfde jaar nog, werd op 't Zand, nabij de Breeweg, een stuk grond aangekocht om daarop een nieuwe christelijke school op gereformeerde grondslag te bouwen. Deze school werd op 2 mei 1907 geopend. De heer W.B. Kroezer werd als hoofd van de gereformeerde school benoemd per 1 mei 1907. Zijn school telde zo'n 50 leerlingen.
 

Hervormde Lagere School op 't Zand
 
Koudekerkseweg (voorheen) te Koudekerke   In dezelfde periode werd ook een hervormde lagere school met onderwijzerswoning op 't Zand opgericht. Deze was gelegen aan de Koudekerkse- weg op het adres D77 tegenover het café 'Pas Buiten'. De hervormde school werd op 1 mei 1907 geopend en telde zo'n 70 leerlingen. De school was via een pad aan de rechterzijde van de onderwijzers- woning te bereiken. Deze werd bewoond door het hoofd van de school, de heer C. de Dreu en zijn vrouw.(1)
2. HERVORMDE SCHOOL AAN DE KOUDEKERKSEWEG OP 'T ZAND CA 1921 (W002)    
In 1940 werd de school door Nederlandse militairen gevorderd. De vreugde om na de capitulatie weer in de eigen school te kunnen lesgeven was maar van korte duur toen bleek dan de bezetter de school geschikt vond om als bivak te dienen. De school aan de Koudekerkseweg werd toen ontruimd en men moest op zoek naar vervangende ruimte voor zeven klassen. Men week uit naar de Hervormde kerk aan de Kerkstraat. Dat was behelpen want de hoogste klassen huisden in apart deel van de kerk, de laagste huisden in de consistorie. Er werd geruime tijd zo les gegeven todat er een barak aan de langevieleweg kon worden betrokken, waarbij ook nog school werd gehouden in de zogenaamde 'Buitentuin'.

Op 20 augustus 1941 werd 't Zand door het Duitse gezag bij Middelburg gevoegd. De school zwierf in de oorlogsjaren van plek naar plek. Na de inundatie werd het oude schoolgebouw aan de Koudekerkseweg opgelapt en deed samen met een pand aan de Kerksteeg en buitenplaats Vijvervreugd nog enkele jaren als zodanig dienst tot eind 1949 een nieuwe school kon worden betrokken. In het oude schoolgebouw aan de Koudekerkseweg werd later de Christelijke Kleuterschool gehuisvest. De onderwijzerswoning op huidig nr. 78 en het schoolgebouw op nr. 76 bestaan nog steeds zij het dat de school niet meer voor onderwijs in gebruik is (garage).
 

Gereformeerde Lagere School te Koudekerke
 
Zoals eerder al aangestipt is, werd er in 1909 ook een nieuw schoolgebouw in Koudekerke gebouwd voor de 'Vereeniging van bijzonder lager onderwijs op Gereformeerde grondslag'. In eerste instantie was geprobeerd om tot de verbouwing van de bestaande gereformeerde school over te gaan, echter was dit vanwege de eisen die de Wet inmiddels aan schoolgebouwen stelde, niet haalbaar. Daardoor werd besloten om door architect P.S. Dijkstra een nieuwe school met vier lokalen te laten bouwen. Helaas zijn er weinig foto's waarop de school staat afgebeeld. Hieronder staat er een weergegeven waarop links een glimp van het gebouw valt op te vangen.
 
Tramstraat te Koudekerke   Het gebouw werd door de heren J. de Kroo en J. Huysman gebouwd voor de som van f. 8231,- aan wat destijds het "Sietersillepadje" was, nu ligt hier de Cithershillsingel.

Op 4 januari 1910 werd het gebouw op plechtige wijze geopend. In dat jaar telde de school al 116 leerlingen. De heer G. ten Brink was de eerste hoofdonderwijzer. Het oude schoolgebouw bleef bestaan en deed tot 1961 dienst als verenigings- gebouw waarna beide gebouwen werden gesloopt ten behoeve van een nieuwe christelijke school die hier tot stand kwam.
3. VOORMALIGE GEREFORMEERDE SCHOOL AAN DE CITHERSHILLSINGEL (148)    
Anderhalf jaar na de bouw van de nieuwe gereformeerde school werd door Burgemeesters en Wethouders van Koudekerke op 28 augustus 1911 de bouw van een onderwijzerswoning aanbesteed. De kosten waren geraamd op f. 5615,-. Het werk werd voor f. 5400,- gegund aan de laagste inschrijver, de heer H. H. Romeijn te Middelburg.
 

Hervormde Lagere School te Koudekerke
 
Nadat reeds in 1907 de hervormde school op 't Zand was opgericht bleek in 1922 ook in de kern Koudekerke voldoende draagvlak voor de vorming van een eigen hervormde school. In eerste instantie werd door de gemeenteraad van Koudekerke een gedeelte van de bestaande openbare school aangewezen als vestigingsplaats. Dit werd echter door Gedeputeerde Staten van Zeeland verboden nadat een comité, dat zich op Koudekerke had gevormd tegen den bouw van een nieuwe hervormde school, met succes bezwaar tegen dit besluit had gemaakt.(2)

De plannen werden hierdoor aangepast en het 'Bestuur der Hervormde Schoolvereeniging' te Koudekerke besloot daarop een geheel eigen nieuwe school te bouwen aan het Lange Weegje. Architect van deze school was A.M. Baljeu (Vlissingschestraat te Middelburg). Op 1 september 1923 werd de bouw van deze school aanbesteed. Hierna werd door het bestuur de bouw van de school op het dorp opgedragen aan de heren A.J. Stoppels en J.W. Christiaanse voor f 19.934,- en voor het schilderwerk aan Capon en Clement voor f. 694,-. Bijzonder bij deze aanbesteding was het feit dat genoemde inschrijvers niet de laagste prijs hadden ingediend maar het werk wel gegund kregen. Dit was erg ongebruikelijk en stuitte destijds op hevige weerstand bij de Nederlandse Aannemersbond. De heer A. Smit werd het eerste hoofd van deze school die in 1924 haar deuren opende.(3)
 
hervormde school Koudekerke na 1924   Hervormde school Koudekerke na 1930
4. FOTO NA DE BOUW VAN DE HERVORMDE SCHOOL IN 1924   5. FOTO VAN 1930 NA DE EERSTE VERBOUWING
Na de stichting van de hervormde school brak op Koudekerke een heuse schoolstrijd om leerlingen uit. De gedrevenheid van de voorstanders van de hervormde school te Koudekerke openbaarde zich door zelfs huisbezoeken af te leggen bij ouders van wie de kinderen de openbare school bezochten. Zij werden vervolgens gewezen op de doopbeloften en op het lid zijn van de hervormde kerk. Als dit de ouders niet overtuigde hun kinderen vervolgens naar de hervormde school te sturen werden ze wijsgemaakt dat met de aanstaande pensionering van de hoofdonderwijzer, de heer Meijler, van de Openbare basisschool, ook het bestaan van die school zou ophouden en dat de ouders daarna hun kinderen buiten het dorp naar school zouden moeten laten gaan. Hiervan was uiteraard geen sprake en dit werd vervolgens in de Middelburgsche Courant van 30 april 1924 ontkracht door een ingezonden bericht van een anonieme afzender die waarschijnlijk aanhanger van het Openbare onderwijs was.

De daling van het aantal leerlingen op de openbare school zette zich hierna echter toch voort ten gunste van de hervormde school. Hierdoor werd in 1930 bij de gemeenteraad een verzoek ingediend voor subsidie voor een verbouwing en uitbreiding van de Hervormde school op het dorp. Op 29 oktober 1930 werd deze verbouwing openbaar aanbesteed door Bouwkundige D. Groenenberg te Koudekerke. De laagste inschrijver was J. Geldof te Koudekerke voor f 7.359,- zonder schilderwerk en f 7.734,- met schilderwerk. Dit maal werd het werk, dat geraamd was op f 9.418,-, ook aan de laagste inschrijver gegund. In het tweede deel van de twintigste eeuw werd de hervormde school voor een laatste maal uitgebreid, meer hierover leest u bij de beschrijving van het hervormde onderwijs in de periode 1944-heden.(4)
 

Openbare Lagere School te Koudekerke
 
Zoals reeds bij de beschrijving van de Hervormde school is aangegeven was het door de onderlinge concurentie tussen de scholen geen makkelijke tijd. Aanvankelijk werd bij raadsbesluit in 1922 een deel van de openbare school aangewezen voor het hervormde onderwijs. Dit besluit werd in november 1922 door de Gedeputeerde Staten van Zeeland vernietigd waarna de hervormde school een eigen school stichtte en het leerlingaantal van de openbare school in circa 10 jaar meer dan halveerde.

Na het vertrek van H. Meijler werd in 1929 Huib Mosselman (geb. 1899), afkomstig uit Poortvliet op Tholen, aangesteld als hoofdonderwijzer aan de Openbare Lagere School in Koudekerke. Hij vestigde zich in Koudekerke samen met zijn vrouw Coosje Mosselman-van Oost. Door de de wet tot verlaging van de openbare uitgaven voor het onderwijs, moest in 1936 de tweede leerkracht van de openbare school eervol ontslag worden verleend omdat in dat jaar het vereiste minimale aantal van 41 leerlingen niet werd gehaald. Er waren in 1935 nog slechts 37 leerlingen. Maar omdat werd verwacht dat het volgende jaar weer wel weer meer dan 41 leerlingen onderwijs zouden volgen werd een constructie bedacht om lerares mej. W.J. van Kesselen, tijdens de periode dat zij recht had op wachtgeld, door te laten werken. Met instemming van de inspecteur van het lager onderwijs en het departement Onderwijs Kunsten en Wetenschappen, dat belast was met de eventuele herplaatsing van docenten als zij ergens overtallig waren, werd de situatie met twee onderwijzers voortgezet tot mei 1936.
 
Openbare School aan de Noordstraat, de huidige Badhuisstraat te Koudekerke   Toen bleek dat het benodigde aantal van gemiddeld 41 leerlingen net niet werd gehaald vond de gemeente het risico te groot worden om deze situatie te continueren. Mocht per 16 december van dat jaar blijken dat het vereiste aantal leerlingen wederom niet werd gehaald, dan waren de salariskosten voor rekening van de gemeente. Er werd besloten tot een tijdelijke noodoplossing door mej. van Kesselen als 'kwekeling' en handwerk- onderwijzeres aan te stellen. Tenslotte werd zij op 22 december 1936 alsnog tot onderwijzeres aangesteld nadat bleek dat het leerlingaantal weer voldoende was toegenomen.(5)
6. DE OPENBARE SCHOOL AAN DE VROEGERE NOORDSTRAAT (773)    
Het schooljaar hierna in 1937 was het leerlingenaantal van de openbare school weer iets gestegen tot 43 à 44 leerlingen, echter werd toen de ondergrens, voor instandhouding van een school vanuit de overheid, op 50 leerlingen gesteld. Door de gemeenteraad werd toen toch het openblijven van de openbare lagere school aan de Noordstraat (de huidige Badhuisstraat) gevorderd, waardoor het voortbestaan van de school gegarandeerd werd. De school bleef uiteindelijk tot 1940 in gebruik.
 
voorgevel basisschool De Sprong te Koudekerke aan de Biggekerksestraat   In 1939 werden door aannemer J. Christiaansen uit Koudekerke twee lokalen voor de openbare lagere school aan de Biggekerksestraat gebouwd omdat de oude school aan geen enkele voorwaarde meer voldeed. Hiervoor werd door de gemeente een geldlening van 14.000 aangegaan.

Door het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1940 ontvluchtten vele inwoners van Vlissingen de stad en werd de school gebruikt als kantoor van de sociale dienst van Vlissingen. Zo'n tien a twaalfduizend Vlissingers kregen hier hun distributie- kaarten. Het gebouw moest hierna eerst weer opgeknapt worden. Op 1 juni 1940 werd de school daardoor pas voor het eerst in gebruik genomen.
7. VOORGEVEL OPENBARE SCHOOL DE SPRONG TE KOUDEKERKE    
Plaquette van de ingebruikname van de openbare school te Koudekerke   Kort na de ingebruikname werd de school echter alweer gevorderd door de 'Organisatie Todt' die zich bezig hield met de bunkerbouw. Begin oktober 1944 werd er een razzia gehouden om nooddijken aan te leggen tegen het wassende water van de inundatie. De 'arbeiders' werden ondergebracht in het schoolgebouw. Na het herstel van de waterschade werd de school pas op 1 juni 1946 echt in gebruik genomen. In 1986 werd kleuterschool 'De Wip' samengevoegd met 'De Sprong'. Er werden toen nog extra lokalen en een gymzaal gebouwd. Tot de sloop in 2005 telde 'De Sprong' een buitenhuis en zeven lokalen. In 2006 is een nieuwe school gebouwd.

Lees verder
.
8. PLAQUETTE INGEBRUIKNEMING OPENBARE SCHOOL KOUDEKERKE    
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: beeldbank ZB 9974
afb. 2: Bob van de Weel
afb. 3-4: archief Jan Roose
afb. 5: beeldbank ZB 9976
afb. 6-7: archief Jan Roose
afb. 8: Roel GabriŽlse

geraadpleegde bronnen:
- archief Jan Roose
- Bob van der Weel
- Ria Roose
- Roel GabriŽlse
- Roza de Nooijer
- Judith van Eck
- Hendrikse, H. en Roose, J., Koudekerke in oude ansichten, Zaltbommel, 1975
- Zeeuwse Bibliotheek (ZB)
- www.krantenbankzeeland.nl

voetnoot 1:
bron: Middelburgsche Courant 30-8-1906, Vlissingse Courant 2-5-1907, 13-11-1906 en 17-11-1906

voetnoot 2:
bron: Vlissingse Courant 3-11-1922 en 9-2-1923

voetnoot 3:
bron: Vlissingse Courant 17-8-1923, 3-9-1923, 11-9-1923 en 29-9-1923

voetnoot 4:
bron: Vlissingse Courant 26-8-1930, 18-10-1930 en 29-10-1930

voetnoot 5:
bron: Vlissingse Courant 28-2-1936