Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
bezetting
atlantikwall
bevrijding
watertijd
monumenten
wijk 't zand
boerderijen
inleiding Koudekerke 1940-1944
bunkers langs de tankgracht ten noordwesten van Koudekerke
1. TOPOGRAFISCHE KAART 1949 (LET OP MET WEERGAVE SITUATIE VOOR 1940)
In september 1939 werd Nederland vanwege oorlogsdreiging gemobiliseerd. Voor Koudekerke hield dit in dat het 17e regiment Veldartillerie in het dorp werd ingekwartierd. De eerste nachten sliepen de soldaten in de nog maar net geopende Openbare school, later werden ze ondergebracht bij de bevolking thuis. Op de foto hier links luisteren ze in 1939 de intocht van Sinterklaas op, die per huifkar het dorp werd ingereden. Op de stoep van het gemeentehuis staat burgemeester Dregmans, die in 1942, twee jaar na de overgave van Nederland door de bezetters uit zijn ambt werd gezet en in kamp Haaren gevangen werd gehouden. De heer J. Moens nam zijn taken tijdens de bezetting over.
    blank
intocht Sinterklaas met milair eerbetoon te Koudekerke blank Dorpsplein te Koudekerke
2. INTOCHT VAN SINTERKLAAS MET MILITAIR EERBETOON (1939)   3. INTOCHT SINTERKLAAS (U013)
Vanaf 10 mei 1940 was Nederland betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. In hoog tempo rukte het Duitse leger op en na slechts 5 dagen, op 15 mei 1940 gaf Nederland zich over. Met één uitzondering: Op last van de naar Londen uitgeweken regering moest de strijd in Zeeland worden voortgezet. Ter versterking waren er namelijk Franse troepen naar Walcheren, Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen gezonden. Zij moesten de monding van de Schelde en de havens van Vlissingen en Antwerpen behoeden voor een Duitse inname.

Vlissingen was een belangrijke ontschepingshaven die in de eerste oorlogsdagen regelmatig doelwit was van bombardementen door de Duitsers. Op zondag 12 mei 1940 werd voor het eerst de Vlissingse binnenstad en het havengebied gebombardeerd. De bombardementen brachten een grote vluchtelingenstroom op gang die al snel Koudekerke bereikte. De vluchtelingen die in Koudekerke bleven werden ondergebracht in huizen en schuren, zelfs de banken in de Gereformeerde kerk werden verwijderd om vluchtelingen onderdak te verschaffen. De voedselvoorraden raakten snel op en het voorzien in levensonderhoud dreigde problematisch te worden. Hierop werd er een noodwinkel ingericht in de timmermanswerkplaats van de familie Huysman aan de Biggekerksestraat. Men verkocht er brood dat was gebakken en aangevoerd vanuit Vlissingen en voorraden uit verlaten winkels uit diezelfde stad.

Op 15 mei 1940 trokken de Duitse strijdkrachten Zuid-Beveland binnen en de volgende dag bereikten ze de Sloedam. De Franse en Nederlandse troepen trokken zich wederom terug en op 16 mei bereikte een deels gemotoriseerde colonne Koudekerke alwaar de militairen zich op en rond het Dorpsplein verschansten. Ooggetuigen vertelden dat de troepen een slecht uitgeruste en gedemoraliseerde indruk maakten. Enkele tanks zochten beschutting onder de bomen en er werd af en toe met (te) lichte geweren op overvliegende vliegtuigen geschoten.

Op 17 mei 1940 trokken de overgebleven Franse en Nederlandse soldaten zich haastig terug naar Zeeuws- Vlaanderen. Die avond zag men de eerste Duitse militairen op zijspanmotoren aankomen in Koudekerke. Ze waren gekleed in camouflagekleding en bleken, net als de Fransen eerder die week, het Dorpsplein uitgekozen te hebben om uit te rusten. Ze zagen er een stuk frisser en fitter uit dan de Fransen en ook hun materieel was geavanceerder. Er werden door hen, met Nederlands zilvergeld, literflessen Wenco limonade-gazeuse gekocht, die vervolgens op het plein gezamenlijk genuttigd werden, onder het toeziend oog van de lokale bevolking.

Op 17 mei werd vanaf circa 16:00 uur eveneens het monumentale centrum van Middelburg getroffen door een bombardement van de Duitse Luftwaffe. Vanaf Koudekerke waren de vuurzee en de dikke zwarte rookwolken goed zichtbaar. De dorpsbrandweer is die nacht naar Middelburg uitgerukt. 's Nachts was de lucht roodgekleurd en de volgende dag daalde een laag zwarte roet neer in het dorp. De brandweer keerde pas op 18 mei terug in het dorp. De witte vlag wapperde toen inmiddels, Walcheren had zich overgegeven.

Nu de bezetting van Walcheren een feit was, was de dreiging van oorlogsgeweld nog niet geweken. De Fransen hadden zich teruggetrokken in Zeeuws-Vlaanderen en maakten zich op om Vlissingen onder vuur te nemen. De Duitsers hadden de stad laten ontruimen wat op 21 mei 1940 leidde tot een nieuwe stroom vluchtelingen richting Koudekerke. Een trieste stoet trok door het dorp met fietsen, kinderwagens, de zieken en ouderen op handkarren, bakfietsen of op de bagagedrager. De Vlissingse brandweer stalde 's avonds zijn voertuigen op het Dorpsplein en kon zodoende snel uitrukken toen Vlissingen die nacht zwaar werd beschoten. Vele vluchtelingen konden pas naar Vlissingen terugkeren toen ook de bezetting van Zeeuws-Vlaanderen op 29 mei 1940 een feit was.

De eerste slachtoffers
Op Koudekerks grondgebied zijn twee Nederlandse militairen gesneuveld. Vaandrig Pieter van der Vliet raakte gewond toen er op 16 mei bommen vielen bij Ter Hooge en overleed de volgende dag in het veldhospitaaltje te Koudekerke. Het tweede slachtoffer was Hendricus Verbrugge, die zichzelf in de nacht van 13 op 14 mei van het leven beroofde met een pistoolschot. Op 13 mei 1940 overleed de uit Koudekerke afkomstige sergeant Johan Franciscus van de Ven bij een landmijnexplosie in Tiel.

Onder de burgerbevolking waren op 17 mei drie doden te betreuren. Het betrof drie kinderen van het gezin De Steur, destijds wonend aan de Nieuwe Vlissingseweg nr. 192.
 
Zoeklicht opgesteld achter de Nieuwe Vlissingseweg   Zij kwamen om tijdens een aanval van Duitse jachtbommenwerpers van het type Junker 88 die omstreeks 12:30 uur een aanval uitvoerden op een zoeklicht dat achter het huis was opgesteld (zie foto).

Het gezin had na de eerste inslagen, die de ramen al deden verbrijzelen, dekking gezocht in een sloot onderaan de kanaaldijk. Daar werden ze alsnog door rondvliegende scherven geraakt. De toen 16-jarige Tinus de Steur was op slag dood, zijn zussen Jans, Maatje, Maria, Nel en zijn moeder Maatje de Steur - Moolenbroek raakten allen zwaar gewond. Zijn zussen Jans en Maatje overleden 's nachts in een eerste hulppost aan hun verwondingen. Lees verder.
4.ZOEKLICHT OPGESTELD ACHTER DE NIEUWE VLISSINGSEWEG (U012)    
 
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: topografische kaart 1949
afb. 2: archief J. Roose
afb. 3-4: Hans Sakkers

geraadpleegde bronnen:
- Sakkers, H. en K. Noorlander, Koudekerke in de Tweede Wereldoorlog, Het leven op een eiland in een oorlogslandschap, De Drukkery Schrijverspodium, 2013
- www.geschiedeniszeeland.nl
- Hans Sakkers
- Karel Noorlander