Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
religie
boerderijen
- st. antoniushoeve
- blauwe hof
- buytenhof
- de brouwerij
- johannahoeve
- (groot) lammerenburg
- groot ter hooge
- klein lammerenburg
- de lange pacht
- l'espérance
- 't noord ambacht
- 't noordhof
- paauwenburg
- hof de pagter
- 't troenkhof
- torenzicht
- hof verhage
- de vijgeter
- zuiderhoeve

buitenplaatsen
veldnamen
molens
grondgebruik
kustzone
boerderij de Brouwerij te Koudekerke
Boerderij De Brouwerij
 
Na de overgave van Middelburg in 1574 gaf Willem van Oranje toestemming voor het bouwen van een brouwerij in Koudekerke waarvan hij ook de nodige opbrengsten zou ontvangen. De brouwerij bevond zich net buiten de dorpsring aan de uitvalsweg naar Middelburg en kwam voort uit de hofstede van Jacob Conbroy, die hiervoor op deze plek was gebouwd. De brouwerij moet uiteindelijk tussen 1585 en 1608 zijn ontstaan omdat toen voor het eerst in een overloper melding van wordt gemaakt van een hofstede èn brouwerij. Jacob Conbroy is dan nog eigenaar. Het pand werd hierna in de volksmond 'De Brouwerij' genoemd en sinds 1960 verwijst zelfs de straatnaam Brouwerijstraat naar dit pand dat op dat moment al ruim 15 jaar verdwenen was.

Uit de overlopers blijkt dat de 'hofstede en brouwerie' in de loop van de zeventiende en achttiende eeuw veelvuldig van eigenaar wisselden en onder andere eigendom waren van Thobias Wijnants wezen (tot 1623), Isaac Hermans (1623-1648), Mels van Cingelbeke (na 1648), Pieter Brouwer (tot 1765), Jacobus van Hoeve (na 11 juni 1765) en Paulus Lenge (periode onbekend).

Er zijn drie krantenadvertenties bekend waarin De Brouwerij te koop werd aangeboden: Op 10 augustus 1784 werd gepoogd deze met al zijn toebehoren van 7 à 8 gemeten wei- en zaailanden in Koudekerke te verkopen. Nadere informatie kon worden ingewonnen bij Willem Holstelle die daar toen woonde.(1) In een tweede advertentie in de Middelburgse Courant van 18 november 1784 wordt de "Sterke en Welgelegen Bier-Brouwery met 32 gemeten puike wey- en zaay-landen" ter aanvaarding in het volgende voorjaar aangeboden. Verder werd vermeld dat naast de bier-brouwerij met 24 gemeten land nog 8 geten boomgaard behoorden.(2) De derde en laatste aankondiging van een verkoping stond eveneens in de Middelburgsche Courant en wel op 5 en 8 maart 1785.Op 9 maart 1785 zou 'met den stokke' de verkoop van "Een Schoone en Welgelegen BROUWERY, met zyn HUYS, SCHUUR, STALLINGE, BACKEETE, en verdere GEREEDSCHAPPEN, alsmede eenige Partien LANDEN" in de Koudekerkse herberg genaamd 'Vlissingen' plaatsvinden. De afloop van de verkopingen werd niet vermeld, evenmin is bekend wie de nieuwe eigenaar werd.(3) De eerstvolgende naam die opduikt is die van Daniel Arentse, die op 20 februari 1789 voor 600 pond Vlaams de nieuwe eigenaar wordt. Op 16 mei 1800 neemt Witte Abrahamse Potappel voor 1000 pond Vlaams de hofstede en brouwerij over, op diens beurt weer gevolgd door Adriaan Leijnse, en na zijn overlijden in 1814 zijn weduwe. Tot slot werd ergens tussen 1823 en 1933 arbeider Jan de Kroo als eigenaar van de hofstede ingeschreven in de persoonsgewijze leggers.

Op 23 november 1829 maken de brouwers van Koudekerke bezwaar tegen de wetten op de bieren en het binnenlandsche gedistaleerd. Dat bezwaar kan niet anders dan van eigenaren van De Brouwerij zijn geweest. Het is de laatste (mij bekende) bron waarin van brouwers in Koudekerke wordt gesproken, waardoor kan worden aangenomen dat het hierna gedaan zal zijn geweest met de brouwerij te Koudekerke en deze verviel deze tot een normale boerderij.(4)

Waarschijnlijk was Jan de Kroo, die als arbeider te Koudekerke werd bijgeschreven in de persoonsgewijze leggers de eerste niet-brouwer, die eigenaar werd van de hofstede. Erg lang zal dit niet geduurd hebben want hij verkocht zijn bezit aan Maarten Boeker, bouwman te Koudekerke en bezitter van ten minste nog vijf andere huizen of boerderijen in Koudekerke die reeds in 1833 overleed. Hierna wordt Lourence Jeanne Frederica van Maanen, echtgenoot van notaris Jan Loeff eigenaar van de hofstede. De hofstede blijft in de decennia hierna door vererving familie-eigendom en wordt in die periode verpacht aan landbouwers. Zo is bekend dat de hofstede van 1892 tot 1922 bewoond werd door Willeboord Koole, die het met achtentwintig gemeten grond pachtte van de familie Loeff. Hij was de laatste pachter van de hofstede.
 
Brouwerijstraat te Koudekerke blank Minuutplan Koudekerke met aangifte De Brouwerij
1. OUDE HOFSTEDE 'DE BROUWERIJ' OMSTREEKS 1915   2. DE BROUWERIJ' OP MINUUTPLAN 1811-1832
De Brouwerij te Koudekerke Bovenstaande foto links werd gemaakt vanaf het balkon van de dokterswoning aan de overzijde en geeft een blik op het hof 'De Brouwerij'. De gepotdekselde en met pannen gedekte schuur, die op foto 1 staat afgebeeld, stond direct aan de Brouwerijstraat en is in 1920 afgebroken. Men kon niet met een wagen op de dorsvloer van de schuur rijden omdat er een lage borstwering rond stond. Mogelijk is het hier links afgebeelde tuinmuurtje een laatste overblijfsel van deze gemetselde borstwering. De afbraak werd op 17 september 1920 aanbesteed en werd door notaris Van der Harst uit Vlissingen.
3. BROUWERIJSTRAAT TE KOUDEKERKE (588)  
Pieter Loeff (5/10/1893 - 29/8/1960) was de laatste telg uit de Loeff-familie die als notaris op Koudekerke actief was en tevens eigenaar van deze hofstede was. Hij was een zoon was van de in Epe wonende arts Paul Loeff en een neef van de Koudekerkse notaris Jan Loeff.

In 1929 werd Pieter Loeff in Koudekerke beëidigd als notaris en in 1930 liet hij de boerderij verbouwen tot woonhuis met kantoorruimte voor zijn notariskantoor.
  Notaris Pieter Loeff
    4. NOTARIS PIETER LOEFF
De Brouwerij aan de Brouwerijstraat te Koudekerke in 1933 In 1930-1931 werd de oude brouwerij tot landhuis verbouwd door architect F.A. Eschauzier in opdracht van notaris Pieter Loeff, die het hierna bewoonde. Het notariskantoor van de familie Loeff was al sinds 1809 gevestigd in Koudekerke.

De verbinding tussen het nieuwe woonhuis en het verbouwde kantoor werd gevormd door een prachtig eikenhouten tochtportaal, afkomstig van een huis aan de Spanjaardstraat te Middelburg. Achter de woning lag een, naar het schijnt, prachtige tuin. De grote lindeboom voor de oude hofstede bleef behouden.
5. 'DE BROUWERIJ' IN 1933, NADAT DEZE IS VERBOUWD TOT HOFSTEDE blank
De Brouwerij te Koudekerke   Achter het huis lag een prachtige tuin met vijver omgeven door een kweepeer en een mispelboom. De tuin werd over- schaduwd door een prachtige moer- beiboom die jaarlijks vele donkerrode vruchten gaf. Aan de slootkant (zuidzijde) stond een houten theekoepel, zoals die ook wel op oude gravures staat afgebeeld. Een afbeelding van de theekoepel in deze tuin is niet bekend.

Ko Wondergem was de tuinman en onderhield alles op voortreffelijke en deskundige wijze. Op de foto staat wethouder Contant de tuin van notaris Loeff te bewonderen.
6. BROUWERIJSTRAAT TE KOUDEKERKE (415)    
De Brouwerij te Koudekerke   Boven de deur van het woonhuis herinnerde een gevelsteen aan de vroegere brouwerij. Door de kunstschilder Koets uit Veere werd dit steentje met mooie kleuren bewerkt.

De foto hiernaast toont de achterzijde van het nieuwe gedeelte. Op de vergaarbak (aan de dakgoot) staat het jaartal 1930 vermeld. Hieronder bevond zich een opmerkelijk grote regenton. Dergelijke regentonnen stonden onder meerdere hemelwaterafvoeren en zullen de tuin van water hebben voorzien in droge periodes. Verder geeft deze foto een kijkje in de prachtige tuin die bij de woning behoorde.
7. BROUWERIJSTRAAT TE KOUDEKERKE (426)    
De Brouwerij te Koudekerke   Op het voorerf van de De Brouwerij bevond zich een gemetselde ronde waterput waarboven een hardstenen opzetstuk was geplaatst dat afkomstig was van het kerkplein van Grijpskerke. Daar functioneerde het opzetstuk mogelijk als drinkbak voor paarden, zo suggereerde de heer Bartels in een oproep in het kwartaalblad De Wete van de Heemkundige Kring Walcheren in april 2011.

In het hardsteen zaten openingen welke er op wezen dat er vroeger een ijzeren opstand op geplaatst was waarin een katrol voor de 'aker' bevestigd was.
8. BROUWERIJSTRAAT TE KOUDEKERKE (590)    
Om de waterput in oude stijl nieuw leven in te blazen liet notaris mr. Jan Loeff in 1930 door de ambachtsschool te Middelburg een nieuw mechaniek maken voor de waterput bij het huis van Pieter Loeff te Koudekerke.

Geheel in stijl met de bewerking van het hardsteen heeft de heer Doets, de toenmalig directeur van de ambachtsschool, een ijzerwerk ontworpen en daarin ook gecompliceerde bochten en draaien behouden, die men thans als onjuist zou kwalificeren, maar die juist de stijl demonstreren. Aan de drie stijlen van de opstand zijn door de ambachtsschool uit ijzer gesneden wapens bevestigd, respectievelijk die van Zeeland, Middelburg en de familie Loeff, terwijl boven het geheel een windwijzer staat, waarvan de bewerking doet denken aan goed werk van een school voor kunstnijverheid. Ook de katrol is geheel in stijl gehouden.
Bij de waterput poseerde het toenmalige dienstmeisje van de familie Loeff, de toen 16 of 17-jarige Margrietha (Grietje) Kleinepier (1917-1949), in haar volle klederdracht.
De Brouwerij te Koudekerke
  9. WATERPUT BIJ DE BROUWERIJ 1933-1934
Hofstede 'de brouwerij' te Koudekerke   Hofstede 'de brouwerij' te Koudekerke
10. DE BROUWERIJ NADAT DEZE IS VERBOUWD (FOTO 1931-1938)   11. WATERPUT TE GRIJPSKERKE
Bovenstaande foto werd gemaakt vanaf de houten toren in de tuin van oud notaris mr. Jan Loeff (1861-1935) aan het Dorpsplein. Hij had een hele diepe tuin waarin hij van afgedankte trambielzen en uit zee aangespoeld hout een toren had laten bouwen van waaruit hij een prachtig uitzicht had op het omringende landschap, waaronder De Brouwerij van zijn neef Pieter Loeff. De foto zal tussen 1931-1936 zijn gemaakt, dus nog voor de Prinses Beatrixlaan werd aangelegd (1937-1938) en voor de sloop van de uitkijktoren in 1936.
 
De Brouwerij te Koudekerke   Helaas werd De Brouwerij, waar tijdens de oorlog door de Duitsers minutie werd opgeslagen op 2 en 3 november 1944 door granaatvuur van de geallieerden verwoest en deed de hieropvolgende inundatie het overige sloopwerk. Het pand werd na de oorlog niet meer herbouwd.

Notaris mr. Pieter Loeff vestigde zich in 1949 in Middelburg en oefende daar zijn vak tot 1958 uit. Dit kantoor was gevestigd op Herengracht 124. Hij liet hier twee oude stoepstenen uit zijn voormalige tuin te Koudekerke voor zijn nieuwe huis plaatsen. De stoepstenen staan daar tot de dag van vandaag.(5)
12. DE VERWOESTE BROUWERIJ TE KOUDEKERKE    
Dergelijke stoepstenen werden blijkbaar door Loeff verzameld, zo kon worden opgemaakt uit een artikel in De Wete van 1985 no. 3 p. 8-9 dat door W.P. Roose werd geschreven. Vergelijkbare stoepstenen stonden lange tijd op het Dorpsplein te Koudekerke net buiten het hek wat de kerk omringde, twee stonden er bij de ingang van de vroegere Middelburgsestraat, nu Brouwerijstraat. Drie stuks bij het kantoor van Loeff en verder stonden er een grote en een klein bij huize 'Het Meulwal' (bij de molen). In het genoemde artikel wordt onder andere ook vermeld, dat de steen met de naam 'De Brouwerij', die ooit ingemetseld zat in de gevel van de Brouwerij eveneens is teruggevonden op Herengracht 124 te Middelburg.
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Brouwerijstraat, Koudekerke


bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: archief Jan Roose
afb. 2: minuutplan F, 1811-1832
afb. 3: archief J. Roose
afb. 4: Jan Loeff
afb. 5-10: archief J. Roose
afb. 11: Wim Bartels
afb. 11: archief J. Roose

geraadpleegde bronnen:
- Hendrikse, H en Roose, J., Kent u ze nog... die van Valkenisse, Zaltbommel, 1974
- Hendrikse, H. en Roose, J., Valkenisse in oude ansichten, Zaltbommel, 1974
- Hendrikse, H. en Roose, J., Koudekerke in oude ansichten, Zaltbommel, 1975
- Roose, J. en W.P., Ons dorp Koudekerke, 1930-1960, Klaaswaal, 1993
- Roose, W.P., De Wete, Heemkundige Kring Walcheren, jaargang 3, p.8-9, 1985
- Bartels, W, De Wete, Heemkundige Kring Walcheren, jaargang 40, p.50, 2011
- Ria Roose-van Noppen
- Karel Noorlander
- Jan Loeff
- Jan Schierbeek
- www.krantenbankzeeland.nl
- www.watwaswaar.nl
- www.zeeuwengezocht.nl

voetnoot 1:
bron: Middelburgsche Courant 10-8-1784

voetnoot 2:
bron: Middelburgsche Courant 18-11-1784

voetnoot 3:
bron: Middelburgsche Courant 5-3-1785 en 8-3-1785

voetnoot 4:
bron: Dagblad van 's Gravenhage 23-11-1829

voetnoot 5:
Voor de herplaatsing van de stoepstenen heeft Loeff destijds toestemming gevraagd en gekregen van de gemeente Middelburg. De vergunning hiervoor blijkt zich jarenlang in de meterkast van het huis aan de Herengracht te hebben bevonden, en is zodoende bewaard gebleven.