Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
religie
boerderijen
- st. antoniushoeve
- blauwe hof
- buytenhof
- de brouwerij
- johannahoeve
- (groot) lammerenburg
- groot ter hooge
- klein lammerenburg
- de lange pacht
- l'espérance
- 't noord ambacht
- 't noordhof
- paauwenburg
- hof de pagter
- 't troenkhof
- torenzicht
- hof verhage
- de vijgeter
- zuiderhoeve

buitenplaatsen
veldnamen
molens
grondgebruik
kustzone
boerderij l'espérance te Koudekerke
Boerderij l'Espérance
 
Woonboerderij l'Espérance in 1993 te Koudekerke
1. WOONBOERDERIJ L'ESPÉRANCE AAN DE VLISSINGSESTRAAT TE KOUDEKERKE OP 1-4-1993
Net buiten Paauwenburg, in de richting van Koudekerke, staat 'Het huis met de ganzen', zoals de woonboerderij in de volksmond wordt genoemd. l’Espérance, zoals de officiële naam luidt, is bijna volledig omgeven door het grondgebied van Intratuin. Al in de zestiende eeuw was op deze plek sprake van een boerenbedrijfje. Daar kwam rond 1967 een einde aan, toen de bekende fotograaf Verschoore de boerderij aan de Vlissingsestraat in Koudekerke kocht en deze vervolgens tot woonboerderij omtoverde. Sindsdien is de combinatie van gerenoveerd pand en bijbehorende (sier)tuin een werkelijk prachtig paradijsje.

We beginnen de ontrafeling van de boerderij met het openen van diverse stokoude ’belastingregisters’, zogeheten overlopers. Die boekwerken hebben we nodig om de namen van de diverse eigenaren te kunnen traceren.

Zestiende en zeventiende eeuw

Volgens de overloper van 1574 was ene Pauwels Leinse in die tijd eigenaar van de boerderij, inclusief een stuk land
van bijna 2,5 hectare. Gemakshalve zullen we de boerderij alvast naar de latere, pas in de negentiende eeuw gegeven, identiteit l’Espérance noemen. In de marge van de betreffende pagina uit de genoemde overloper staat de volgende bezitter genoteerd: Adriaen Claes Boers. Hij blijkt meer onroerend goed in deze contreien op zijn naam te hebben staan. Beter gesitueerden, zoals Boers, lieten het werk op hun boerenbedrijf over aan een pachter. Boers boerde dan ook niet zelf op l’Espérance, maar had daarvoor Pieter Pieterse Vlaminck ingehuurd. De volgende bewaard gebleven overloper (1585) geeft nog steeds Adriaen Claes Boers aan als eigenaar.

Zeker vóór 1608 moet Boers zijn overleden. François Corneliszoon Tas had namelijk de boerderij van de kinderen van Boers overgenomen. Tas ging in zee met een andere pachter, ene Pieter Quintens. De koop betekende voor Tas zijn tweede boerderij in de directe omgeving. Een eindje verderop bezat hij al een boerderij. Die had hij van zijn moeder geërfd. De familie Tas was in de zestiende en zeventiende eeuw vermogend en invloedrijk op Walcheren en had vooral rond Buttinge (tussen Middelburg en Grijpskerke) veel land in bezit. François’ vader Cornelis was schepen (een soort wethouder) van Middelburg, vertegenwoordiger in de Staten van Walcheren en gecommitteerde van het toenmalige waterschap. Wat François deed voor de kost is niet duidelijk. Hij wordt nergens in verband gebracht met een bestuurlijke functie, zoals we dat wel zien bij het grootste deel van het geslacht Tas.
 
boerderij l'Espérance ontbreekt op de kaart van Bernaerds uit 1641
2. BOERDERIJ L'ESPÉRANCE ONTBREEKT OP DE KAART VAN BERNAERDS UIT 1641
Tussen 1615 en 1620 verkocht François Tas l’Espérance aan Mels Pieterse. Achter zijn naam lezen we: ”baent selve”. Dat betekent dat Pieterse de boerderij zelf in bedrijf hield en dat hij dus niet een verbintenis met een pachter was aangegaan. In de praktijk werd hij natuurlijk wel door boerenknechts bijgestaan. Mels Pieterse was getrouwd met Maicken Marinisdochter. Man en vrouw werden in 1632 respectievelijk 1642 als 'lidmaten met belijdenis' ingeschreven in de zogenoemde Nederduitsgereformeerde kerk in Koudekerke. Pieterse was landman en in de periode 1627-1646 vele jaren schepen van de landvierschaar van Vlissingen (een soort rechtsprekend orgaan). Hij bleef lange tijd verbonden met zijn boerderij in Koudekerke. Pas op 23 augustus 1661 treffen we zijn zoon als eigenaar, Adriaen Mels Pieterse. Adriaen was getrouwd met Sara Pieterse Wisse. Bijna dertien jaar later, op 16 maart 1674, kocht Willem de Vos sr. het vastgoed van Adriaen Mels Pieterse. Vlissinger De Vos had tussen 1672 en 1704 de functie van waterklerk binnen de Westwatering van Walcheren. De Westwatering behoorde tot de vier zogeheten wateringen van Walcheren. Samen werden ze beheerd door de Polder Walcheren, een voorloper van het huidige waterschap Scheldestromen.

l’Espérance bij Westerbeek gevoegd

Willem de Vos verkocht na 26 jaar, op 25 mei 1700, l’Espérance aan de Middelburgse koopman Abraham Dubuisson, op dat moment de echtgenoot van Jacoba Rooijaart. Zij was eigenaresse van het ernaast gelegen landgoed Westerbeek. Door toedoen van Dubuisson werd l’Espérance bij Westerbeek gevoegd. Een deel van het omringende bouwland van l’Espérance (intussen door verkoop geslonken tot bijna 1,5 hectare) deed Willem de Vos overigens niet van de hand. De familie De Vos zou tot 1760 eigenaar blijven van dat door Willem behouden stukje land. Sterker nog, op dit lapje grond zou later zelfs een extra boerderijtje worden gebouwd. Dat lag tussen l’Espérance en de huidige Boksweg. Het boerderijtje heeft er niet erg lang gestaan. De verdere geschiedenis van dit bedrijfje en de bijbehorende grond staan los van de ontwikkelingen rondom l’Espérance en laten we hier verder buiten beschouwing. Al op 23 februari 1703 nam oud-zeeheld Philibert Boesschot de boerderij onder zijn hoede. Boesschot kocht namelijk op die datum landgoed Westerbeek van Dubuisson.

Nadat Philibert Boesschot in 1733 en zijn weduwe in 1757 waren overleden, werd door de volgende eigenaren besloten het ’hart’ van Westerbeek, namelijk het herenhuis, af te breken. Dat betekende feitelijk het einde van deze buitenplaats. Op 27 april 1757 kochten de handelaren in onroerend goed en compagnons Daniël Sanders uit Vlissingen en Pieter Tapper uit West Souburg de bouwlanden van Westerbeek op en verkochten het afbraakmateriaal van het gesloopte herenhuis; boerderij l’Éspérance maakte nog steeds deel uit van het geheel en werd dus eigendom van de genoemde heren.
 
Hofstede l'Espérance op kaart Hattinga uit 1750   Op de kaart die de gebroeders Hattinga in 1750 vervaardigden staat de boerderij keurig aangegeven aan de Koudekerkse Santweg die langs het grondgebied van West-Souburg voerde. Zoals de kaart laat zien was hier een waar conglomeraat aan fraaie buitenplaatsen ontstaan, waaronder Der Boede, Moesbosch, De Triton, Westerbeek, Anderwijk, Fleurenburg en dat alles in een schilderachtig achttiende- eeuws cultuurlandschap dat bestond uit parteresses, vijvers, bospercelen en met bomen geflankeerde lanen, te midden van wei- en akkerlanden. Links naast l'Espérance, dat in 1750 tot hof Westerbeek van mevrouw Boesschot behoorde, ziet u het eerder genoemde boerderijtje dat slechts kort heeft bestaan.
3. HOFSTEDE L'ESPÉRANCE OP DE HATTINGAKAART UIT 1750    
Op 2 februari 1759 kwam Pieter Tappers schoonzoon, landbouwer Cornelis Oreel uit Klein-Abeele en getrouwd met Susanna Tapper, in beeld. Echter niet voor lang. De investering in het voormalige Westerbeek bleek voor Oreel te hoog gegrepen. Op 27 mei 1763 werd de overname door de vermogende patriciër Pieter Lucas Grijmalla een feit. Oreel bleef overigens wel aan als pachter onder Grijmalla en kon zo zijn werk voortzetten.

Middelburger Grijmalla stootte op 7 maart 1786 l’Espérance en de bouwlanden van het voormalige Westerbeek af en verkocht deze aan landbouwer Jan Bol (1750-1814). Bol ging daarvoor een lening aan van 550 pond Vlaams, de gangbare valuta in die tijd. Zo’n hypotheek werd doorgaans geregeld bij vermogende lieden. In dit geval werd dat dus gedaan bij de verkoper zelf, Pieter Lucas Grijmalla. In september 1804 ging Bol wederom een lening aan, nu voor 450 pond Vlaams bij Vlissinger Jan Pieterse. Net als in 1786 waren als onderpand de landerijen van Westerbeek en de boerderij l’Espérance ingezet. Jan Bol was getrouwd met Janna Boogaard.

Weer los van Westerbeek

Tussen 1805 en 1812 vond de verkoop plaats van de bouwlanden van de voormalige buitenplaats Westerbeek. l’Espérance zat daar niet bij inbegrepen. Wat gebeurde er dan met deze boerderij? Daarover zijn de beschikbare bronnen niet duidelijk. We weten dat de vrouw van de inmiddels overleden Jan Bol begin 1814 weduwe werd en eind 1815, op 61-jarige leeftijd, hertrouwde met een tuinman-hovenier, hoogstwaarschijnlijk die van Westerbeek. Janna’s bruidegom was de 54-jarige geboren Domburger Boudewijn Vreke. Begin 1816 laat Janna Boogaard haar testament vastleggen bij notaris Loeff in Koudekerke; hoogstwaarschijnlijk woonde ze nog steeds op l’Espérance. Janna en haar tweede man Boudewijn vertrokken rond 1820 naar een plek net buiten de stad Middelburg. Waarschijnlijk verkochten zij in die tijd hun boerderij in Koudekerke.
 
Hofstede l'Espérance op minuutplan Kievitshoek 1823-1832   De nieuwe eigenaar van l’Espérance heette Pieter Dellebeke, een geboren Ritthemer. De van oorsprong landarbeider en later landbezitter Dellebeke was omstreeks 1810 gehuwd met Cornelia Braam. Werd Dellebeke kapitaalkrachtig door zijn huwelijk met Cornelia, dochter van mr. Gillis Braam, jurist en wethouder van Koudekerke?

Jazeker, dat blijkt wel uit het feit dat Pieter in 1819 eigenaar werd van de nabij gelegen kleine buitenplaats Fleurenburg (op de kaart hiernaast uiterst rechts). Deze zogeheten speelhof lag op de plek waar nu villa Albertine ligt, het huis in de bocht van de Vlissingsestraat en de Lammerenburgweg.
4. HOFSTEDE L'ESPÉRANCE OP HET MINUUTPLAN KIEVITSHOEK 1823-1832    
Op 27 januari 1838 nam Pieters dochter Levina Dellebeke haar vaders boerenbedrijf over. Om dit financieel te ondersteunen, werden twee geldschieters ingeschakeld. Dat waren haar grootvader, de genoemde mr. Gillis Braam, en zijn collega-dorpsbestuurder Aarnout Janszoon Aarnoutse, burgemeester van Koudekerke. Aarnoutse kennen we in verband met hofstede Paauwenburg, waarvan hij sinds 23 december 1816 eigenaar was. Het jonge leven van Levina kende een tragisch einde. Halverwege 1845 raakte ze ongehuwd zwanger van de acht jaar jongere Machiel Adriaanse. Een gevoelige situatie, destijds. Ze werd verplicht te trouwen, waarna twee maanden later de geboorte plaatsvond van dochter Suzanna, in 1846 in Serooskerke. Het gezin was blijkbaar uit Koudekerke verstoten. Weer twee maanden later overleed Levina.

l’Espérance

Op 7 januari 1847 nam Engel Johannes Brieve de boerderij onder zijn hoede. Onder hem duikt de naam l’Espérance op. Hij moet dus de bedenker zijn geweest van deze hoopvolle identiteit. Brieve was broodbakker en koopman in Middelburg. Tweemaal trad hij in het huwelijk. Eerst met Hendrina Pieternella van de Weele en later in 1840 met Cornelia de Lange. Opvallend waren de grote leeftijdsverschillen betreffende Brieves huwelijken. Zijn eerste vrouw was bijna tien jaar ouder; zijn tweede ruim zestien jaar jonger.

Als we de Middelbugsche Courant van 12 maart 1867 openslaan, lezen we in een bericht: ”te verkopen: hofstede l’Espérance”. De verkoop werd geregeld via notaris Verhulst uit Middelburg. De nieuwe eigenaar werd Nicolaas Bosschaart. Hij was afkomstig van Souburg en kroter van beroep. Hij was eerst getrouwd met Maatje Marijs en, na haar dood in 1868, met Dina Mauer. Even na 1875 volgde op Bosschaarts initiatief een uitbreiding van het bebouwde gedeelte van de boerderij. Een smeuïg detail mag hier niet onvermeld blijven: Bosschaart belandde op 20 juli 1867 één dag in de gevangenis in Vlissingen. Hij was aangeklaagd voor diefstal, maar kwam op 21 juli alweer vrij. Voor een (vermeend) klein vergrijp werd je destijds direct opgesloten.

In de krant De Zeeuw, van 24 december 1891, vinden we vinden we een soortgelijk bericht als dat in de eerder aangehaalde Middelburgsche Courant: ”te verkopen: een hofsteedje, genaamd l’Espérence, zijnde karoterij”. Met karoterij wordt een hoveniering of een tuinderij bedoeld. L’Espérance lijkt de voorloper te zijn geweest van kwekerij Moesbosch, dat zich later ontwikkelde tot het huidige Intratuin! Nicolaas vertrok met zijn vrouw naar Vlissingen. De koper in 1892 was Biggekerkenaar Pieter Zachariasse (1861-1947). Hij werd ook wel Piet Pette genoemd omdat hij een doffe klep aan zijn pet had in plaats van een meer gangbare glimmende klep. Piet was getrouwd met Pieternella Janse (1862-1935). Bij de transactie was een bedrag gemoeid van 3363 gulden.
 
Hofstede l'Espérance op bonneblad Vlissingen uit 1911   Aan het begin van de twintigste eeuw werd de komst van een tramlijn op Walcheren een feit. Een deel van het Walcherse tramnetwerk liep tussen de kern van Koudekerke, via de huidige Gerbrandystraat, naar het centrum van Vlissingen. Het tracé liep vlak langs l’Espérance (aan de westkant). Verder zien we op deze kaart het dan net gebouwde Huis ter Schelde, de hofstede De Lange Pacht, Plantlust en de landgoederen Moesbosch en Der Boede.
5. HOFSTEDE L'ESPÉRANCE OP BONNEBLAD VLISSINGEN 1911    
In deze periode aan het begin van de twintigste eeuw ging de boerderij over van Pieter Zachariasse naar hun zoon Hendrik (1893-1964) en dochter Johanna Pieternella Zachariasse (1895-1981), op dat moment nog minderjarige kinderen. Beide zouden trouwens ongehuwd blijven. De verantwoordelijkheid voor de overname was in handen van hun oom Jan Janse (1864-1936). Janse was groentekoopman in Middelburg. Waarom werd de boerderij door Zachariasse sr. overgedaan? Was hij, financieel gezien, in zwaar weer terecht gekomen, waardoor hij de hulp van zijn zwager inriep?

In de Tweede Wereldoorlog lag op het grasveld pal naast de boerderij (aan de oostkant) een ’Marokkanenkamp’. De Afrikanen waren krijgsgevangen gemaakt en werden gedwongen arbeid te verrichten voor de Duitsers. Zij liepen via de huidige Gerbrandystraat en de Koudekerkseweg naar de kust om daar te werken aan de Atlantikwal. De heer David Aarnoutse herinnert zich als kind: ”In het kamp sneden de Marokkanen houten stokken met een slangenmotief.” De heer Ad van Dijk, in zijn arbeidzame leven huisarts in Vlissingen, herinnerde zich dat kamp ook goed: ”Ik ben nog in Marokko op bezoek geweest bij een bevriende Marokkaan uit die tijd”, zo vertelde hij kort voor zijn dood op 30 augustus 2012.

Na de zware jaren van de Tweede Wereldoorlog stond de boerderij tijdens de inundatie (1944-1945) in het water en stond deze enkele maanden te boek als onbewoonbaar waarna het werd opgelapt. In 1951 werd Koudekerkenaar Pieter Poppe (Maartenszoon) eigenaar. Hij was een neef van broer en zus Zachariasse. Zijn moeder was namelijk een Zachariasse. Pieter kocht het pand niet voor zichzelf, maar voor zijn zoon Cornelis en zijn vrouw, die het pand van hem huurden. In 1956 kocht de Koudekerkse landarbeider Jan de Witte (Adriaanszoon) l’Espérance. Een zoon van De Witte, Jan jr., woont nog steeds aan de Vlissingsestraat in Koudekerke, zij het in een ander huis aan het begin van die straat.
 
Hofstede l'Espérance aan de Vlissingsestraat te Koudekerke   Schuur bij hofstede l'Espérance te Koudekerke
6. L'ESPÉRANCE AAN DE VLISSINGSESTRAAT TE KOUDEKERKE 1967-1968 (R549)   7. SCHUUR L'ESPÉRANCE 1967-1968
Het woonhuis en de schuur waren in elkaars verlengde gebouwd, waarbij de schuur vanaf de straat gezien achter de woning stond. De gevel van het woonhuis was geheel uit steen opgetrokken en gecementeerd. Het dak was gedekt met pannen. De schuur sprong aan de noordzijde iets vooruit ten opzichte van de woning waardoor het dak van de schuur aan deze zijde wat flauwer was. De kapconstructie van de schuur bestond uit ongezaagde houten balken met een rieten onderdak waarop later pannen zijn aangebracht.

Het woongedeelte, dat zich aan de zuidzijde bevond kon via de voordeur en voorvloer bereikt worden. Daar bevond zich ook een trapje op het kelderluik dat toegang bood tot een opkamer met daaronder een klein keldertje. De entree tot de woning bevond zich in de oostgevel naast de waterput. Deze gevel was, afgezien van de kleine ramen in de kelder, de opkamer en de zolder, vrij gesloten en bood aan de rechterzijde nog een toegang tot de bakkeet. De zuidgevel bevatte drie houten kozijnen met 4-ruits schuiframen en blinden. Aan de noordgevel bevondt zich aanvankelijk alleen een bakkeet met schoorsteen en een vergaarbak voor hemelwater. Later is er nog een kleine aanbouw met plat dak tegen de schuur aangebracht, mogelijk bevond zich daar het toilet.
 
Noordgevel van l'Espérance aan de Vlissingsstraat te Koudekerke   Interieur met kelderluik en trap naar opkamer boerderij l'Esperance aan de Vlissingsestraat 42 te Koudekerke
8. L'ESPÉRANCE AAN DE VLISSINGSESTRAAT TE KOUDEKERKE 1967-1968 (P006)   9. TOEGANG OPKAMER EN KELDER IN 1967-1968
De noordgevel van de schuur was net als de woning uit steen opgetrokken, echter was deze niet gecementeerd. Deze gevel bevatte enkele houten kozijnen met roedeverdeling en een deur. De westgevel van de schuur bestond grotendeels uit zwartgeteerde houten gepotdekselde delen en had een dubbele hoge deur, twee kleine horizontale ramen, een deur en op zolderniveau een luik met een klein horizontaal raampje. De dakrand was aan deze zijde afgewerkt met een onversierde windveer en makelaar. In de gemetselde zuidgevel bevond zich één dubbele hoge deur, met een klein raam. Tegen deze gevel stond een langgerekte lage aanbouw, vermoedelijk voor kleinvee. De bakgoten aan zowel de schuur als het woonhuis werden door kleine gootklosjes in een onregelmatig patroon ondersteund.
 
Viering van het hoogste punt bij de renovatie van het boerenwoonhuis l'Esperance aan de Vlissingsestraat 42 te Koudekerke in 1968   Verbouwing van l'Esperance aan de Vlissingsestraat 42 te Koudekerke in 1968
10. HOOGSTE PUNT BIJ DE VERBOUWING VAN L'ESPÉRANCE IN 1968 (P001)   11. VERBOUWING L'ESPÉRANCE IN 1968 (P005)
Circa 1967 werd het pand aangekocht door fotograaf Jos(ephus) Verschoore. Hij was in die tijd eigenaar van de bekende fotozaken ’Foto Verschoore’. Op zijn initiatief werd de boerderij grondig gerenoveerd. Bij de verbouwing door bouwbedrijf Flipse in 1968 werden de woning en schuur vrijwel geheel afgebroken en weer met oude stenen herbouwd waardoor het huidige romantisch aandoende geheel ontstond. Het woonoppervlak werd meer dan verdubbeld door de schuur en de deel bij de woning te betrekken. De kapconstructie van de schuur die tot die tijd nog onveranderd was werd daarbij vervangen. De gevels van de schuur werden met uitzondering van de bakstenen noordgevel vrijwel geheel vervangen, waarbij de oorspronkelijke gevelindeling werd aangepast aan de nieuwe functie en orientatie op de omliggende tuin.

Woonboerderij

Op 29 mei 1979 werd de tot woonboerderij verbouwde woning door neuroloog dr. Huibrecht Knook gekocht. Hij was van 1974 tot 2003 als specialist werkzaam in het ziekenhuis in Vlissingen. Hij liet de woonboerderij kort na de aankoop aan zijn smaak en indelingswensen aanpassen. De studeerkamer, hal en woonkamer werden verbouwd en ook de verdieping onderging enkele wijzigingen. Daarbij werd het huis onder andere voorzien van een extra trap, CV en vloerverwarming en werden ook aan de gevels de nodige aanpassingen gedaan..
 
Interieur met schouw in woonboerderij l'Espérance   Het oorspronkelijke interieur van de woning is door de reeks aan verbouwingen vrijwel geheel verloren gegaan. Enkele details zijn slechts door foto's bewaard gebleven. Zo zag u hiervoor al een fraai detail van de toegang tot de kelder en de opkamer die door fotograaf Verschoore voor zijn verbouwing waren vastgelegd. Verder bestaat er een serie foto's van het interieur die gemaakt zijn ten behoeve van de verkoop in 1993. Één foto toont een fraai betegelde schouw in de woonboerderij. In het tegelwerk is een tableau opgenomen van een man met een koe onder een boom. De schouw werd door Knook aangepast.
12. ANTIEKE SCHOUW IN WOONBOEDERIJ L'ESPÉRANCE MEI 1993 (P004)    
Na vijftien jaar Koudekerke vertrok Knook naar Veere. In 1995 kochten de eigenaren van Intratuin de voormalige boerderij, aanvankelijk met het idee dat één van de directieleden er zou gaan wonen. Dat plan ging niet door. Een deel van de verworven grond bleef echter van Intratuin. De tuin bij de boerderij was immers zeer langgerekt. Hier werden er door Intratuin extra parkeerplaatsen gemaakt en werd er een reservoir aangelegd; het hemelwater, dat op het dak van het groencentrum terecht komt, wordt namelijk naar deze kom afgevoerd.

In hetzelfde jaar (1995) volgde de verkoop aan de familie Bos. Deze ondernemer woont anno 2013 nog altijd in deze prachtige woonboerderij ofwel 'Het huis met de ganzen'.
 
Voorzijde l'Espérance aan de Vlissingsestraat te Koudekerke   Luchtfoto l'Espérance aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
13. WOONBOEDERIJ L'ESPÉRANCE MET DE GANZEN 5 JUNI 1993 (P002)   14. LUCHTFOTO L'ESPÉRANCE CA 1985 (P003)
achterzijde boerderij l'Espérance aan de Vlissingsestraat te Koudekerke in 1993
15. ACHTERZIJDE BOERDERIJ L'ESPÉRANCE AAN DE VLISSINGSESTRAAT TE KOUDEKERKE OP 1-4-1993
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Vlissingsestraat 42, Koudekerke


bronvermelding:
tekst: Jaco Simons
tekstbewerking: Sjoerd de Nooijer
afb. 1-5: collectie dr. H.L. Knook
afb. 6: collectie J. Roose
afb. 7-15 collectie dr. H.L. Knook

geraadpleegde bronnen:
- Simons, J., Klaver Vier; wijkkrant voor Paauwenburg, L'Espérance, Vlissingen 2013
- Jaco Simons (Vlissingen)
- D. Aarnoutse (Koudekerke)
- A. van Dijk (Vlissingen)
- S. Joziasse (Koudekerke)
- dr. H.L. Knook (Veere)
- J. Poppe (Middelburg)
- P. Poppe (Creil)
- B. Verschoore (Vlissingen)
- J. de Witte (Koudekerke)
- www.krantenbankzeeland.nl