Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
buitenplaatsen
- moesbosch
- westerbeek
- toornvliet
- vijvervreugd
- zeerust
- de triton
- bon repos
- anderwijk
- essenvelt
- de parel
- lustenburg

ontwikkeling dorp
infrastructuur
boerderijen
kustzone
wijk 't zand
buitenplaats De Parel te Koudekerke
Buitenplaats De Parel
 
Gravure van Pieter Bast met Gezicht op de stad Middelburg, gezien vanaf de Oude Vlissingseweg te Koudekerke
1. GRAVURE VAN PIETER BAST 'GEZICHT OP DE STAD MIDDELBURG' GEZIEN VANAF DE OUDE VLISSINGSEWEG TE KOUDEKERKE
De Oude Vlissingseweg vormde van oudsher de grens van het grondgebied van Koudekerke. Hier verrezen aan weerszijden van de weg diverse kleine buitenplaatsen waarvan Essenvelt en De Parel in Koudekerke lagen. Buitenplaats De Parel blijkt te zijn voortgekomen uit bebouwing behorende bij een oliemolen, die zeker voor 1750 moet zijn ontstaan en mogelijk zelfs al voor 1655. In dat jaar wordt de Visscher-Roman Atlas vervaardigd en wordt er op de bewuste plaats al een molen aangegeven. In 1750 wordt door cartograaf Hattinga tenslotte een oliemolen beschreven, welke op dezelfde plek wordt afgebeeld en waar later in aktes over een molen met de naam 'De Paerel' wordt gesproken.

Op 7 juni 1767 verschijnt in de Middelbursche Courant een advertentie waarin wordt aangekondigd dat op 3 september 1767 's middags om 2 uur in de herberg 'De Zeven Sterren' op Den Gooten Abeele, een oliemolen, genaamd 'De parel' met pakhuizen, twee 'knegtswooningen', alsmede het 'annexe Speelhof', met huis en landerijen wordt verkocht met een grootte van 1 gemet en 277 roeden 'haaimanland', gelegen onder Koudekerke aan de Straatweg tussen de steden Middelburg en Vlissingen. Bij de verkoop waren de toebehoren en gereedschappen van de molen en losse goederen van huis en hof begrepen. Hierbij werd vermeld, dat deze acht dagen van te voren bezichtigd konden worden "ten Huize van Monsieur Laurens der Kinderen, op den Olymolen voornoemd".(1) Op 23 oktober 1767 blijkt de verkoop van Laurens Derkinderen van een huis, land en een oliemolen genaamd 'De Paere' voor £ 2766:13:4 aan Engelbert Johan van der Mandere een feit te zijn.(2) Verder is er een akte uit 1796 waarin een oliemolen met de naam 'De Paerel' wordt verkocht aan Cornelis Nousen(3) voor 837 Vlaamse ponden(4) en op 23 september 1797 blijkt bij de verkoop van de oliemolen en bijbehorende gebouwen dat de naam De Parel (zonder e) wordt gebruik voor vermoedelijk weer dezelfde molen die wordt aangeduid als een "Zeekere Olymolen de Parel met deszelfs pakhuysen, en twee knegts wooningen als mede Een Speelhof met deszelfs huysinge en Landerijen ter Nombre van 495 Roeden, idem nog 102 Roeden, samen 1 gemet 277 Roeden".
 
fragment kaart Hattinga 1750, met aangifte van buitenplaats en molen De Parel te Koudekerke
2. FRAGMENT ATLAS HATTINGA MET OLIEMOLEN DE PAREL EN OMLIGGENDE BEBOUWING IN 1750
Adriaan Hallfman blijkt de nieuwe eigenaar van het complex te zijn, dat hij voor 1000 Vlaamse ponden kocht.(5) In 1801 blijkt hij echter failliet te zijn gegaan, waarna hij vertrok naar Zierikzee en daar als boekhouder werkzaam was.(6) Zo werd De Parel op 23 april 1801 weer verkocht, dit maal aan Jacob van Driel en Hendrik van den Broecke voor 1310 Vlaamse ponden.(7) Doordat van den Broecke in hetzelfde jaar nog zijn deel van zijn eigendom aan van Driel verkocht is bekend, dat dit toen werd aangeduid als: "daar bevorens de Olymolen de parel op had gestaan", waaruit kan worden opgemaakt dat de molen in dat jaar moet zijn gesloopt.

Na het vertrek van Hallfman werd op 7 mei 1802 ook een "Huys met Schuure, Stallinge, Backeete, Speel en Moeshof" met een oppervlakte van 2 gemeten en 288 roeden voor £ 569:3:4 verkocht aan Johan Pieter Ermerins.(8) Ook dit eigendom wisselde kort na de verkoop al weer van eigenaar als het in 1803 te koop werd aangeboden. Uit die verkoop blijkt dat het huis de naam van de molen heeft overgenomen: "De buitenplaats, genaamd de Paerel, met Huizinge, schoone Moestuin en Weyland". De koper was Willem Ermerins, die er 650 pond voor neertelde.

Op 13 januari 1820 volgt de volgende verkoop van buitenplaats De Parel, ditmaal met bijbehorend pakhuis, waarvan in de Middelburgsche Courant op 1 januari 1820 melding wordt gemaakt. 's Middags om 12 uur werd in het 'Heeren Logement van Oranje', in de Lange Delft te Middelburg ten overstaan van notaris Johs. van den Broecke het volgende verkocht: "Een Buitenplaats, genaamd De Paerel, staande en gelegen aan de Rijweg van Middelburg naar Vlissingen, onder de gemeente Koudekerke wijk C. no. 60, met deszelfs huizing, hoveniers-woning, zomerhuis en moestuin, bosch en boomgaard, groot 2 Gemeten 127 Roeden lands." tevens werd als tweede perceel verkocht: "Een pakhuis, zijnde voorheen een Huis geweest, staande en gelegen nevens gemelde Buitenplaats, en alzoo mede onder Koudekerke, Wijk C. no 61." (9)
 
Buitenplaats de Parel aan de Oude Vlissingseweg te Middelburg kort na de verbouwing van het huis   fragment kadastraal minuutplan Koudekerke, met aangifte van buitenplaats De Parel te Koudekerke
3. BUITENPLAATS DE PAREL OMSTREEKS 1820   4. FRAGMENT KADSTRAAL MINUUTPLAN 1823
Het huis, dat als De Parel werd aangeduid bij de verkoop in 1820, is dan nog de voorloper van het herenhuis van buitenplaats De Parel, zoals die is afgebeeld op bovenstaande tekening in oostindische inkt. Deze is in het bezit van het Zeeuws Archief en is gedateerd op 1820, waarschijnlijk nadat het verkocht is en tot een statig herenhuis werd verbouwd. De empirische voorgevel bestond uit vier traveeën en was voorzien van een fronton en steile kap. Opvallend is de hoge eerste verdieping ten opzichte van de beganegrond. Op het originele exemplaar van de afbeelding blijkt een nieuwe voorgevel over de oude gevel te zijn geplakt. Het oudere huis moet dus zijn uitgebreid door er omstreeks 1820 een tweede woonlaag aan toe te voegen waardoor het geheel een statige uitstraling kreeg en de vrij opmerkelijke verhoudingen in de gevel zijn ontstaan. De beplanting, die rond de buitenplaats staat aangegeven, is blijkbaar net aangeplant, vermoedelijk in de Engelse landschapsstijl. Het kadastrale minuutplan uit 1823 toont namelijk een vijver waarvan de vorm sterk doet denken aan die stijl. Aan de straatzijde stonden drie stenen palen voor het grote en het kleine ijzeren hek. O de middelste paal stond "De" en op de laatste "Parel".

Uit stukken van notaris Johannis van den Broecke blijkt dat de buitenplaats De Parel in 1826 werd verkocht door Abraham van den Broecke aan Wilhelmus van Uije. Het geheel werd bij de verkoop als volgt omschreven: "...Buitenplaats genaamd de Paerel met deszelfs Heerenhuis, hovenierswoning en verderen gevolge staande en gelegen aan de Rijweg naar Vlissingen, onder Koudekerke Wijk C 60 en 61 voor de somma van vierduizend gulden."

Op buitenplaats De Parel werd neogotiek toegepast. De Middelburgse eigenaar en uitgever Hendrik Adriaan Abrahams, liet tussen 1832 en 1844 vele 'veranderingen tot verbetering en verfraaiing van dat buitenverblijf' aanbrengen. Daaronder viel ook een wijziging van de tuinmanswoning aan de weg. Hij noteerde als een van de activiteiten: "Het achter gedeelte van de tuinmanswoning van boven doen veranderen door het inzetten van een kerkraam en het aanbrengen van een op hout geschilderd torentje met windvaan." Hiermee werd vrijwel zeker gedoeld op een neogotisch stijl.(10) Het neo-gotische kerkraam staat afgebeeld op de later in dit artikel geplaatste foto's. De geschilderde trompe-l'oeil was een bijzonderheid op Walcheren.

In 1876 werd door notaris D. Verhulst op buitenplaats De Parel een openbare verkoop georganiseerd van allerhande landbouwwerktuigen, wagens en vee. Hiervoor werden pamfletten verspreid waarop H. Ingelse als bewoner van de buitenplaats werd vermeld. Op 4 juli 1895 werd aangekondigd, dat op 25 juli van dat jaar buitenplaats 'De Parel' in de Sociëteit 'De Vergenoegdoening' aan de Groote Markt te Middelburg, door notaris Huvers verkocht zou worden in verschillende percelen, gelegen aan de Ouden Vlissingschen Weg, gemeente Koudekerke. In de advertentie werd opgemerkt, dat het bijzonder geschikt was voor 'Hoveniering'. In een tweede advertentie in de Middelburgssche Courant op 09-07-1895 werd de buitenplaats nader beschreven als "geschikt voor zomer- en winterverblijf en bestaande in Heerenhuis met tuinmanswoning, koepel, tuinhuis, broeikassen met verwarmingsbuizen en verdere gebouwen; met fraaien tuin, waarin zeer vele fijne vruchtboomen en sierplanten, wandelbosch, goudvischvijver en moestuin, samen groot 1 hectare, 93 aren, 87 centiaren." Bij de uiteindelijke verkoop op 25 juli bleek buitenplaats De Parel opgesplitst te worden tussen twee nieuwe eigenaren: Eigenaar van buitenplaats "De Parel" werd de heer L. Sturm uit Oost-Souburg. Hij kocht het heerenhuis en erf, etc, etc, groot 53 a. en 80 ca. voor f 2482,-. De heer W. Stoof uit Middelburg werd bij deze verkoping eigenaar van vrijwel alle overige percelen: Het bos en de tuin, groot 38 a. 70ca. voor f 240,-; Het huis, koetshuis en erf, samen groot 4a. en 7 ca. voor f 1680,-; Een hofstede met woonhuis, schuur en tuin, samen groot 37a. 30ca. voor f 2425,-. Deze laatste hofstede bestond uit een "dubbel woonhuis, schuur en erf, benevens, tuin, bouw- en weiland, staande en liggende aan den Ouden Vlissingschen Weg, in de gemeente Koudekerke". Het moesland en bos van 97a. en 30ca. werd bij de verkoping opgehouden.(11)

Op 18 mei 1905 blijkt de buitenplaats wederom onderwerp van openbare verkoping, als deze samen met twee andere huizen met erven te koop wordt aangeboden. De buitenplaats wordt dan door notaris J.W. Verhulst als volgt op een pamflet beschreven: "Het buitenverblijf 'De Parel', bestaande in huis, stal, erf, tuin, boomgaard en moesland, staande en liggende aan den Ouden Vlissingschen weg, in de gemeente Koudekerke nabij Middelburg, gemerkt C nummer 149, kadastraal aldaar bekend sectie D nummer 1069, groot 53 aren 80 centiaren".(12) Willem Wilderom werd in 1905 de nieuwe eigenaar. Hij liet er in 1906 een koetshuis met annex stalling en koetsierswoning bouwen.

In de Middelburgsche Courant van 21 maart 1919 wordt aangekondigd, dat notaris A. de Neeling, te Middelburg, voornemens was om op 31 maart 1919, op 'den Huize De Parel' aan de Ouden Vlissingschen Weg, gemeente Koudekerke, en bewoond door den Heer W.M. Wilderom, publiek enkele kalfdragende koeien, drachtige zeugen, loopvarkens en biggen te verkopen en verdere diverse andere landbouwgereedschappen.(13)

Willem Wilderom staat op onderstaande foto met bolhoed en pijp afgebeeld voor het bijzondere raam in de serre. Voor hem zit zijn echtgenote, omringd door familie en kennissen uit Goes. Links in klederdracht poseert de werkster met haar dochtertje.
 
onbekend gezelschap voor buitenplaats De Parel te Koudekerke   fragment topografische kaart 1949, met aangifte van buitenplaats De Parel te Koudekerke
5. FAM WILDEROM MET VRIENDEN EN FAMILIE VOOR DE PAREL (CIRCA 1920)   6. FRAGMENT TOPOGRAFISCHE KAART 1949
Willem Wilderom heeft tot 1922 op 'De Parel' gewoond want op 8 april 1922 wordt de huisraad te koop aangeboden wegens zijn vertrek naar St. Laurens. Hij liet het bijzondere raam overbrengen naar zijn nieuwe woning aan de Noordweg aldaar. In de jaren hierna werd De Parel aan diverse bewoners verhuurd.

Op 13 september 1933 prijkt in de Vlissingse Courant een advertentie, waarin het buiten te koop (of eventueel te huur) wordt aangeboden. De buitenplaats is, volgens de adverteerder, voorzien van vaste wastafels en elektriciteit, iets wat voor de oorlog nog geen vanzelfsprekendheid was en heeft een omvang van 6050m2. De Parel werd te koop aangeboden door 'Willemsen's Woningb.' en zou vanaf 1 februari 1934 betrokken kunnen worden. Of het toen verkocht werd is niet duidelijk. Zeker is dat het op 27 september 1934 opnieuw te koop werd aangeboden en toen inclusief de tuin, boomgaard en watergang aan den Ouden Vlissingschen weg voor f. 4.800,- werd verkocht aan de heer J.K. Crucq J.Kzn. Hij was timmerman en aannemer wonende te Arnemuiden en was de laatste eigenaar.(14)
 
Dishoekseweg te Koudekerke   Uit de Middelburgsche Courant van 3 januari 1935 blijkt namelijk dat De Parel enkele dagen ervoor (in 1934) vrijwel geheel was gesloopt en dat ook de oude bomen ervoor waren geveld. Het artikel vermeld ook dat het pand de laatste jaren weinig onderhoud had gekregen.(15) De bouwmaterialen werden in de weken erna verkocht en daarmee was De Parel verdwenen.

Wat tegenwoordig nog herinnert aan De Parel is een zijstraat van de Oude Vlissingseweg, welke is vernoemd naar de voormalige buitenplaats: Parelwegje
7. BUITENPLAATS DE PAREL VOOR DE SLOOP IN 1934 (N197)    
 
OPROEP: IK BEN NOG OP ZOEK NAAR MEER BEELDMATERIAAL EN INFORMATIE OVER DE PAREL
WEET U WIE ER OP FOTO'S STAAN AANGEGEVEN? DAN HOOR IK HET GRAAG!
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Oude Vlissingseweg, Middelburg


bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: beeldbank ZA ZI-II-0224
afb. 2: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 3: beeldbank ZA HTAM-200
afb. 4: minuutplan D, 1811-1832
afb. 5: archief Jan Roose
afb. 6: topografische kaart, 1949
afb. 7. Karel Noorlander
geraadpleegde bronnen:
- Broeke, M. van den, Stucwerk en spitsbogen, De consistorie van Koudekerke en neogotiek op Walcheren, De Wete nr. 3, 2009
- Kaljouw, J., Van Zorgvrij tot Buitenrust, buitenplaatsen en herenhuizen langs de Oude Vlissingseweg, De Wete nr. 3, 2007
- Broeke, M. van den, Rust en werk, bedrijfsgebouwen met buiten- verblijven op Walcheren, De Wete. nr. 4, 2007
- Sijnke, P., De Parel, De Faam/De Vlissinger, 4 september 1985
- Roose, J., Molens en molenaars van Koudekerke, Koudekerke, 1983
- Roose, J. en Hendrikse, H., Koudekerke in oude ansichten, Zaltbommel, 1975
- Atlas Hattinga, Kaart van Walcheren [blad 8], (1750), inv. nr. 23
- Zeeuws Archief (ZA)
- Koninklijke Bibliotheek
- www.kranten.kb.nl
- Zeeuwse Bibliotheek (ZB)
- www.krantenbankzeeland.nl
- www.zeeuwengezocht.nl
- www.watwaswaar.nl

voetnoot 1:
bron: Middelburgsche Courant 06-08-1767

voetnoot 2:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69471, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 3:
bron: Jan Roose, Molens en molenaars van Koudekerke

voetnoot 4:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69751, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 5:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69761, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 6:
bron: Adriaan Halffman en de oliemolen 'De Parel' in 'Van Zeeuwse Stam' blad van de Zeeuwse afdeling van het NGV juni 1990 p.91-94.

voetnoot 7:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69811, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 8:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69821, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 9:
bron: Middelburgsche Courant 01-01-1820

voetnoot 10:
bron: Zeeuwse Bibliotheek, handschriften, inv.nr.6521, Aantekeningen mijzelven betreffende, van Hendrik Adriaans Abrahams (1785-1861)

voetnoot 11:
bron: Middelburgsche Courant 04-07-1895, 09-07-1895, 22-07-1895 en 26-07-1895

voetnoot 12:
bron: Beeldbank Zeeuwse Bibliotheek, recordnummer 5961

voetnoot 13:
bron: Middelbursche Courant 21-03-1919

voetnoot 14:
bron: Middelburgsche Courant, 28-09-1934

voetnoot 15:
bron: Middelburgsche Courant, 03-01-1935