Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
buitenplaatsen
- moesbosch
- westerbeek
- toornvliet
- vijvervreugd
- zeerust
- de triton
- bon repos
- anderwijk
- essenvelt
- de parel
- lustenburg

ontwikkeling dorp
infrastructuur
boerderijen
kustzone
wijk 't zand
buitenplaats Essenvelt te Koudekerke
Buitenplaats Essenvelt
 
fragment kaart Visscher-Roman 1655, met aangifte van buitenplaats Essenvelt te Koudekerke
1. FRAGMENT VISSCHER-ROMANKAART UIT 1655 WAAR BUITENPLAATS ESSENVELT LATER IS ONTSTAAN
Aan de Oude Vlissingsweg op het grondgebied van de heerlijkheid Koudekerke en direct grenzend aan het grondgebied van de heerlijkheden Ritthem en Souburg, lag tot begin negentiende eeuw de buitenplaats Essenvelt. Op bovenstaande kaart uit 1655 is op de plaats, waar pas later sprake is van de buitenplaats, beplanting zichtbaar.

Op een tiendenkaart uit 1691 (blok Schuylwerve) is voor het eerst sprake van bebouwing. Op 28 februari 1710 duikt vervolgens bij de verkoop van een "hofstede met Heerenwoninge, boerewoninge, stallinge en bakkeete" de naam Jacobus van Essen als koper op, als deze het geheel koopt van 'monsieur' Cornelis Taarling, koopman te Middelburg.(1) Hoogstwaarschijnlijk is Jacobus van Essen de naamgever van de buitenplaats, welke in het Pier Cornelis Lievensz block lag (nr. 65). Naast de aankoop van deze hofstede koopt Van Essen nog een andere hofstede in het "block benoorden den Abeele", aan de Abeelse Zandweg, thans Abeelsewegje (bij Groot Abeele). Verder werden nog diverse andere stukken land aangekocht met een totale grootte van ongeveer 14 hectare.

In 1750 wordt Jacobus van Essen ook vermeld als eigenaar van de buitenplaats op de kaart van de gebroeders Hattinga. Hierop blijkt de buitenplaats zowel een omgracht voorterrein (tuin) als een omgracht herenhuis te hebben. In 1763 worden het herenhuis en de bijbehorende hofsteden verkocht aan Willem de Meester, waarna Essenvelt met bijbehorende gronden op 28 februari 1777 voor £ 944:2:6 in handen komt van Pieter Bos.(2) Zijn weduwe wordt in 1804 nog als eigenaar van het buiten vermeld.
 
fragment van kaart Bernaerds 1641, met aangifte van hof Essenvelt te Koudekerke
2. FRAGMENT ATLAS HATTINGA MET BUITENPLAATS ESSENVELT IN 1750
De buitenplaats werd in het verleden afwisselend als Essenvelt of Essenveld aangeduid. Dat blijkt onder andere uit een advertentie in de Middelburgsche Courant van 22 juni 1809 waarin de buitenplaats als volgt wordt omschreven: "hofstede met heerenhuizinge, zomerhuis en stal genaampt Essenveld".(3) De buitenplaats heeft dan een omvang van zo'n 16 hectare, waarvan het grootste gedeelte verpacht werd aan landman Jacob Reijers die boerde op de nabij gelegen hofstede Thuinenburg. Hij werd de nieuwe eigenaar van de buitenplaats en naburige hofstede Zandhof.

Tijdens de Franse bezetting van Walcheren, van 1795-1814, verarmde de bevolking doordat de handel met Engeland stilviel. Veel eigenaren van buitenplaatsen hadden directe belangen bij een bloeiende handel en ondervonden direct de gevolgen van deze moeilijke tijd, waarin voor veel kleine buitenplaatsen het doek viel en tuinen weer werden omgevormd tot akkerland. Met Essenvelt gaat het na de verkoop in 1809 vermoedelijk ook snel bergafwaarts en wordt de buitenplaats niet meer in bronnen genoemd. Wellicht liet Jacob het buiten afbreken om de gronden voor de akkerbouw aan te wenden of was zijn dood op 4 maart 1815(4) de directe aanleiding voor zijn erfgename om tot sloop van Essenvelt over te gaan. Bij het overlijden van zijn echtgenote, Adriana Baijens in 1837, werd in een inventaris nog wel de hofstede Zandweg genoemd, maar wordt over buitenplaats Essenvelt niet meer gerept. Op de kadastrale kaart van Koudekerke uit 1823, waarvan hieronder een fragment is weergegeven blijkt, dat in 1823 alleen nog de grachten herinneren aan de buitenplaats.
 
fragment kadastraal minuutplan Koudekerke, met aangifte van de restanten van buitenplaats Essenvelt te Koudekerke
3. FRAGMENT KADATRAAL MINUUTPLAN KOUDEKERKE SECTIE E, MET RESTANTEN VAN ESSENVELT EN HOFSTEDE ZANDHOF IN 1823
Later is op de plaats, waar ooit Essevelt lag, Kwekerij Adriaanse gebouwd. Deze werd in het voorjaar van 2008 gesloopt omdat deze lag in een gebied waar de gemeente Middelburg een nieuwe woonwijk wilde realiseren. De woonwijk die hier vanaf 2010 moet verrijzen zal vernoemd worden naar de voormalige buitenplaats. In de zomer van 2007 werd hiervoor in opdracht van de gemeente Middelburg al een archeologisch onderzoek uitgevoerd waaruit de exacte ligging van de buitenplaats moest blijken. Tijdens dit onderzoek is gezocht naar bewoningssporen en restanten van de grachten en brug.

Hieruit is naar voren gekomen, dat de grachten destijds voorzien waren van een houten beschoeiing en dat de gracht, ter plaatse van een houten brug, niet geheel doorliep. Het hout dat voor de brug is gebruikt bleek hergebruikt te zijn en mogelijk afkomstig van een schip of ander pand en moet na 1534 zijn gekapt in Oost-Denemarken. Tijdens de opgravingen werden verder enkele kleine vondsten gedaan waaronder aardewerk, glas, metaal, bouwmaterialen en een leren sandaal, welke gevonden werd naast de brug. Enkele sporen dateren uit de periode 1250-1500 en zijn te herleiden tot moerneringsactiviteiten die in die periode in dit gebied plaats vonden. De andere vondsten dateren uit de periode 1500-1850 en zijn wel te herleiden tot Essenvelt of vroegere bebouwing waaruit later de buitenplaats is voortgekomen. Met de uitkomst van het onderzoek wordt geprobeerd om de plek verantwoord in te passen in de nieuwe woonwijk.
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Koopmansvoetpad, Groot Abeele


bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: kaart roman-visscher, 1655
afb. 2: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 3: minuutplan E, 1811-1832

geraadpleegde bronnen:
- Silkens, B. en Kaljouw, J., Essenvelt of Essenveld? Van buitenhof in Koudekerke tot woonwijk van Middelburg, De Wete nr. 4, 2008
- Meijlink, B. en Silkens B., Buitenhof Het Essenvelt, Walcherse Archeologische Dienst, 2008
- Zeeuws Archief (ZA)
- www.zeeuwengezocht.nl
- www.watwaswaar.nl

voetnoot 1:
bron: transportregister van de Landsvierschaar Vlissingen

voetnoot 2:
bron: archief Rekenkamer van Zeeland, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805 (ZA D69561)

voetnoot 3:
bron: Middelburgsche Courant 22-6-1809

voetnoot 4:
bron: Akten van de Burgerlijke Stand Zeeland vanaf 1796/1811, Overlijdensakten Ritthem 1811-1955 (ZA)