Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
buitenplaatsen
- moesbosch
- westerbeek
- toornvliet
- vijvervreugd
- zeerust
- de triton
- bon repos
- anderwijk
- essenvelt
- de parel
- lustenburg

ontwikkeling dorp
infrastructuur
boerderijen
kustzone
wijk 't zand
buitenplaats Moesbosch te Koudekerke
Buitenplaats Moesbosch
 
fragment kaart Bernaerds 1641, met aangifte van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
1. LOCATIE MET BEBOUWING WAAR NA 1745 BUITENPLAATS MOESBOSCH ONTSTOND OP FRAGMENT KAART BERNAERDS IN 1641
In 1750 meet A. Hattinga Walcheren op en legt hij zodoende 't hof Moesbos (nog zonder '-ch') vast op zijn kaart. Hij vermeldt daarbij ook de naam Platenburg met als eigenaar de heer van Burgh. Dit was Nicolaas Carel van Hoorn van Burgh, die in 1745 als eerste eigenaar van de buitenplaats wordt genoemd. Wat de herkomst is van de naam Platenburg, is nog onduidelijk. Mogelijk is er een verband met eerdere bebouwing die op deze plek heeft gestaan en reeds staat aangegeven op de kaart van Bernaerds uit 1641. Op de Hattinga kaart uit 1750 is te zien dat de tuinen van Huys de(r) Boede, hof Moesbos, hof Westerbeek en hof den Triton praktisch aan elkaar zijn vastgegroeid en dat de weg van Koudekerke naar Vlissingen er tussendoor slingert. De tuin van Moesbos toont in 1750 parterres in een barokke tuinaanleg met sterrebos en in het midden een ronde vijver. De omvang van de hof lijkt kleiner te zijn dan de huidige buitenplaats, kent op dat moment nog een rechthoekige vorm en is noordoost-zuidwest gericht.
 
fragment kaart Hattinga 1750, met aangifte van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
2. BUITENPLAATS MOESBOSCH OP DE KAART VAN HATTINGA IN 1750
Rond 'Huys Der Boede' waren rond 1700 grote groente- en siertuinen aangelegd en was een groot gedeelte met fruitbomen beplant. In de Walcherse Arkadia van Mattheus Gargon uit 1715 en 1717 wordt Moesbosch kort aangestipt in het verhaal waarin een groepje jongelui al keuvelend en filosoferend over het eiland trekt en de dorpen, huizen, hoven en tuinen beschrijft. Als zij uit de tuin van de buitenplaats Der Boede komen omschrijven ze wat ze daar zien als volgt: "...'t gezelfchap, dat voort wandelde, en ter rechterhand door eene heining-deur in een ruimen Moes-Hof trad, waar nevens een groot ftuk akkerlands vol Koolzaad lag, dat volrijp was en een rijken oogft beloofde." Vervolgens worden de rijke vruchtbomen in deze Moes-Hof beschreven en hierna: "...trad 't gezelfchap uit den Moes-Hof, en zy waren nu weder by de hooge Gallery-bomen ..." En wat verder op zien zij: "...eenige Huizinge in 't geboomte, ... wat dit voor Plaatzen waren, en of het gantfche Land hier in Lufthoven en Heeren-huizen beftond. De eerfte plaats, die aan het einde van de lange dreef, een fchoon Huis vertoonde, heeft een fchoonen en net beplanten Hof achter, en een grooten vruchtbaaren boomgaard op zyde, en komt den Heer Boefchot toe, die fchipbreuk geleden, en eene oogfchijnlijke dood voor 't land ontworftelt te hebben, hier zyne ruft en verluftinge zoekt..." De laatst genoemde hof met het huis van de heer Boesschot moet Westerbeek zijn geweest.

In de Walcherse Arkadia wordt bij de beschrijving van de moes-hof niet vermeld, dat er dan al een herenhuis op die plek staat. De eerste vermelding van een dergelijk huis in het Moesbos duikt pas in 1745 op, als Nicolaas Carel van Hoorn van der Burgh wordt genoemd als eigenaar in het Vergaarboek (1713) van de Westwatering (Polder Walcheren). Waarschijnlijk komt buitenplaats Moesbosch voort uit een oude hofstede bij de naastgelegen buitenplaats Westerbeek. Deze buitenplaats was in handen van Philibert Boesschot en zijn vrouw Catharina Johanna van de Putte. In 1745 wordt het bezit gedeeld tussen de weduwe van Philibert Boesschot en Nicolaas Carel van Hoorn van Burgh, die kort ervoor in het huwelijk was getreden met zijn nicht Constantia Suzanna Boesschot, de dochter van mevrouw Boesschot - Van de Putte. Het paar woonde al sinds hun kinderjaren bij elkaar in de buurt.

Nicolaas Carel van Hoorn van Burgh was de zoon van Constantijn van Hoorn en Cornelia Lucia van de Putte. Hij was verschillende malen schepen (een soort wethouder) van Vlissingen en schopte het, net als zijn vader, tot burgemeester van de Scheldestad. Bovendien mocht hij zich heer van de ambachtsheerlijkheid Burgt noemen, wat de toevoeging aan zijn naam 'Van Burgh' verklaart. We kennen deze ambachtsheerlijkheid nu als Burgh-Haamstede op Schouwen-Duiveland.

Mevrouw Boesschot bood het paar de mogelijkheid om op een deel van het terrein van haar buitenplaats Westerbeek een landelijk gelegen huis met een boerderij te laten bouwen. Hiervoor stelde zij de boomgaard van haar landgoed ter beschikking. Op de plek van die boomgaard lag ooit het zogeheten moesbosch - een klein bosachtig gebied waar fruit en groente werden geteeld - van het voorname Der Boede. Vandaar dat het nieuw gebouwde huis toepasselijk de naam Moesbosch kreeg.

De kaart van Hattinga laat in 1750 zien, dat de heer van Burgh eigenaar is van Moesbosch. Niet eerder verschijnt die naam in verband met een buitenplaats. De bebouwing die op de kaart bij 't hof Moesbosch werd aangeduid, bestond toen vermoedelijk uit een herenhuis met boerenwoning, schuur en koetshuis. Het koetshuis bestaat als enige nog en draagt zogenaamde jaartalankers in de kopgevel met de datum 1692 waardoor wordt aangenomen, dat dit er al stond voor dat Moesbosch als buitenplaats ontstond en dus daarvoor tot Westerbeek of Der Boede heeft behoord.

Na de voltooiing van het landhuis Moesbosch was Westerbeek een buitenplaats die drie huizen omvatte. In een eerder stadium was er al een tweede pand gebouwd, Fleurenburg genaamd. Na het overlijden van mevrouw Boesschot werd het herenhuis van Westerbeek in 1759 afgebroken en gingen zowel Moesbosch als Fleurenburg verder als zelfstandige entiteiten en bleef er alleen een boerderij met de naam Westerbeek over.
 
Op 30 april 1763 blijkt Pieter Lucas Grijmalla de nieuwe eigenaar van Moesbosch te zijn geworden. Hij kocht de buitenplaats met het nog in zeer goede staat verkerende herenhuis van Nicolaas Carel van Hoorn van Burgh. Uit advertenties in de Middelburgse Courant van 5 en 17 april 1763 blijkt dat er sprake was van "een Welgelege Hofstede (...), genaamd Moesbosch (...) met een zoo goed als nieuw gebouwd heeren en boerenhuis, stallingen, schuuren en verdere opstal met een oppervlakte van 10 gemet en 245,5 roeden, 800 olmen boomen, wijngaard, kasten en broeibakken etc, (...) te bevragen bij dhr N. van Hoorn van Burgh".(1) De huidige bewoner van de buitenplaats is in het bezit van een kleine gravure waarop dit herenhuis staat afgebeeld. Uit de gravure blijkt, dat dit in geen geval doet denken aan een traditioneel boerenwoonhuis, eerder een herenhuis met grote openslaande ramen. Die ramen hebben iets weg van het later op deze plek gebouwde 19e eeuwse herenhuis. Rond 1764, mogelijk tussen 1766 en 1770, moet ook het overbos van Moesbosch tot stand zijn gekomen, dat grotendeels op het terrein van de voormalige buitenplaats Westerbeek, ten zuiden van Moesbosch was aangelegd. blank fragment kaart Hattinga 1750, met aangifte van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke (ingezoomd)
    3. FRAGMENT MOESBOSCH ATLAS HATTINGA
In de Middelburgsche Courant verschenen hierna met regelmaat advertenties (1766, 1769, 1773, 1775 en 1784) waarin op 't hof Moesbosch grote partijen olmen-, essen-, wilgen- en elsenhout en zogenaamde 'mustert', werden aangeboden.(2)
     
gravure oude villa Moesbosch voor 1871  
4. GRAVURE OUDE VILLA MOESBOSCH VOOR 1871   5. LUCHTFOTO MOESBOSCH (GOOGLE)
Pieter Lucas Grijmalla Anthoniszoon was een Middelburgse koopman die het landhuis, de boerderij en de bijna 1 gemeten (ruim 4 hectare) voornamelijk elders gelegen land tot zijn overlijden bezat. Hierna werd Moesbosch verdeeld in twee delen, onder de weduwe van Pieter Lucas Grijmalla: Johanna Grijmalla (welke hertrouwde met de heer Vis) en de dochter Cornelia Davina Grijmalla Vis. De laatste trouwde met J.C. Maree en kreeg de hof, volgens de archieven van de Rekenkamer, op 19 oktober 1799 in eigendom voor 650 pond Vlaams. Zij bleek bij de verkoop voor de helft eigenaar van Moesbosch te zijn geworden, wat wel vaker gebeurde bij vererving.(3)

In 1806 volgde de aankoop van Moesbosch door niemand minder dan mr. Abraham van Doorn (1760-1814). Hij werd te Essequibo geboren - drie geslachten 'van Doorn' voor hem hadden daar en in Berbice geleefd en gewerkt. Abraham van Doorn schopte het in de Franse tijd tot de hoogste regeringspost in Zeeland: Landdrost. Hij kocht Moesbosch kort nadat hij ook al de nabijgelegen buitenplaatsen Der Boede en Anderwijk had gekocht (1805). In de koopakte, die op 29 april 1806 door notaris Jacob van de Kreeke te Middelburg werd opgemaakt, werd Moesbosch als volgt beschreven: "de Hofstede Moesbosch met deszelfs Heeren Huizing, Boerewoning, Schuur, Stalling, Bakkeete, 28 gemeten 92 ½ roe Plantagie, Moeserij, Zaai- en Weilanden. ... prijs f 540,- per gemet, daaronder begrepen alle losse goederen tot de gebouwen behorende, de tuinmansgereedschappen, broeibakken, een wagentje, voor 15.286 gulden 10 stuivers, en alle kosten."

Nadat mr. Abraham van Doorn de drie buitenplaatsen had herenigd met het aloude Der Boede, beschouwde hij zijn bezit als een familiegoed dat hij vanaf 1806 verder liet verfraaien. Zo blijkt uit een bewaard gebleven brief van mr. Abraham van Doorn, dat hij bezig was om de boerenschuur (die nabij het herenhuis stond) te verplaatsen naar het overbos: "Ik ben druk bezig met het doen verplaatsen van de schuur naar het overbosch van Moesbosch. Boone zal of de tuinmanswoning aldaar of een gedeelte van het heerenhuis betrekken"(4). De genoemde persoon 'Boone' is zeer waarschijnlijk Jan Boone. Hij was de pachtboer van mr. Abraham van Doorn. Uit dezelfde brief blijkt verder, dat de samenvoeging van de buitenplaatsen nog meer gestalte kreeg nadat een deel van de beplanting van Moesbosch was verwijderd ten gunste van het uitzicht vanuit Der Boede op de duinen.

Dat Moesbosch en Der Boede als familiegoed werden beschouwd, werd nog het meest onderstreept doordat mr. Abraham van Doorn in 1812 een heus familiegraf stichtte op Moesbosch. Hij liet in de zuidwesthoek van Moesbosch een grafkelder bouwen, mogelijk als gevolg op zijn verheffing in de Franse adelstand tot Chevalier de l'Empire door keizer Napoleon.(5) De verheffing van de familie Van Doorn in de Nederlandse adelstand heeft hij niet meer meegemaakt, daar hij op 31 mei 1814 als eerste werd bijgezet in het familiegraf.

De ingangspartij van de grafkelder is in empirestijl vorm gegeven. De kelder bestaat uit drie bakstenen tongewelven, die van elkaar worden gescheiden door dwarsmuren met rechthoekige openingen. Het geheel is half ingegraven en bedekt met aarde waardoor een heuvel is ontstaan. In de toegangsdeur tot de grafkelder bevindt zich een kleine ovale lichtopening met erboven een rechthoekige natuurstenen plaat met vierkant uitgesneden bovenhoeken. Hierop is als bekroning een driehoekige arduinstenen plaquette in de vorm van een steile driehoek geplaatst. Op de rechthoekige plaat de volgende tekst: "DIS. MANIBUS. CINERES. GENTIS. DOORNIAE. HOC. BUSTO. CONDI. CURAVIT. ABRAHAMUS. VAN. DOORN. MOLLITER. OSSA. CUBENT. ANNO. MDCCCXII". In vrije vertaling luidt deze tekst als volgt: "Voor de geëerde gestorvenen heeft Abraham van Doorn Anno 1812, de as van het geslacht van Doorn verzorgd met het vestigen van deze steen, mogen hun beenderen zacht rusten."
 
fragment kadastraal minuutplan Koudekerke, met aangifte van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke   grafkelder familie Van Doorn op terrein buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
6. FRAGMENT MINUUTPLAN SECTIE G, BLAD 2 ( LINKS BOERDERIJ WESTERBEEK)   7. GRAFKELDER FAMILIE VAN DOORN
Op 8 januari 1820 vond een openbare verkoping op Moesbosch plaats waarbij kaphout van essen, elzen en wilgen en een partij zware beukenhagen, opgaande bomen en groene en drooge tronken werd verkocht. Op 15 december van dat jaar volgde nog een tweede verkoping, waarbij een partij zware olmen, beuken en lindeboomen, kaphout en tronken werd verkocht.(6)

De zoon van Abraham van Doorn, jhr. Mr. Anthonie Pieter van Doorn van Koudekerke (1791-1870)(7) trouwde met vrouwe Anna Elisabet Becius (1790-1835) en verbleef gedurende de zomermaanden op Moesbosch. In 1830 koopt Anthonie Pieterde oude nabijgelegen boerderij Westerbeek van Izaak van de Sande uit Vlissingen. Die boerderij was een overblijfsel van de buitenplaats Westerbeek, die in 1759 ter ziele is gegaan. Op de aangekochte grond werd een bos aangeplant met onder andere iepen en bruine beuken. Per 1 januari 1862 kreeg Anthonie Pieter eervol ontslag als president van het provinciaal Gerechtshof in Zeeland. Na zijn overlijden op 11 mei 1870, werd zijn zoon, jhr. Johan Adriaan Hendrik Cornelis van Doorn (1823-1895) eigenaar van Moesbosch. Het huis werd toen nog steeds alleen in de periode juli tot eind september als zomerhuis gebruikt. De rest van het jaar verbleef men in de Singelstraat te Middelburg (later Concert- en Gehoorzaal). In een deel van de zomer gingen de scholen gewoon door en moesten de kinderen van Johan Adriaan Hendrik Cornelis van Moesbosch naar Middelburg lopen over de, in die tijd nog onverharde wegen. Omdat hun vader vond dat dat zo niet langer kon liet hij de wegen van Vlissingen over Koudekerke naar 't Zand en Middelburg verharden. Om het onderhoud van deze wegen te betalen werd er tol geheven, waarover meer in het hoofdstuk infrastructuur wordt beschreven.

Op 18 februari 1871 verscheen in de Middelburgsche Courant een advertentie van de Koudekerkse timmerman M.L. van Noppen, waarin hij bouwmaterialen "van het gesloopt wordende Heerenhuis op Moesbosch te Koudekerke, bestaande uit steen, vloer-, zolder en dakdelen, ramen enz, enz" aanbood.(8) Op 24 juni 1871 werd ongeveer op de plaats van de oude villa, de eerste steen gelegd voor het nieuwe en huidige landhuis Moesbosch door jhr. Frederik Lodewijk Carel van Doorn. Hij was de tweede zoon van Johan Adriaan Hendrik Cornelis van Doorn en zijn vrouw Digna Henriëtta Snouck Hurgronje (1830-1914). Hoe de bouw van dit nieuwe landhuis er aan toe ging, blijkt uit een verhaal, dat in 1986 door hun kleinzoon jhr. mr. Dignus Hendrik van Doorn werd verteld in 'Zeeland – Land tussen zeeën' van Andreas Oosthoek en Wim Riemens: "Mijn grootvader zei tegen de timmerman dát er gebouwd moest worden, hóe er gebouwd moest worden en vroeg verder niet naar de prijs. Die kwam er wel uit met de afrekeningen. Dan werd bepaald hoeveel materiaal en hoeveel werk er in was gaan zitten en wat dat kosten moest. Zeg maar, een soort regiebouw. Moesbosch is heel degelijk gebouwd, dat zie je vandaag de dag niet meer, dat prachthout en die afwerking." In november 1871 zal de villa zijn voltooid, want dan wordt door Johan Adriaan een verzoek ingediend bij het gemeentebestuur van Koudekerke ”om te mogen stoken”. Daarvoor moest men destijds toestemming aanvragen' vanwege het steeds op de loer liggende brandgevaar.

Mogelijk is alleen het tongewelf (nu wijnkelder) onder het nieuwe huis een overblijfsel van een eerder huis dat op deze plaats heeft gestaan. De aangegeven bebouwing op de Hattinga-kaart van 1750 zou wel zo geïnterpreteerd kunnen worden, dat de oude villa als de bovenste balk van de T van het koetshuis lag, en dus eerder op de plaats van de latere tuinmanswoning (thans Galgeweg 1). Het nieuwe landhuis uit 1871 zou dan in noordwestelijke richting zijn 'opgeschoven', en wel zó dat het aan of in de geometrische tuin-met-vijver kwam te liggen.
 
Voorgevel van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke omstreeks 1910   liftschacht bij buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke (2010)
8. VOORGEVEL VILLA MOESBOSCH TE KOUDEKERKE OMSTREEKS 1900   9.LIFTSCHACHT VILLA MOESBOSCH (22-05-2010)
Het huis bestaat uit een rechthoekig grondplan van twee bouwlagen en een mezzanine (tussenverdieping) onder een vrijwel plat dak, dat door een lage houten borstwering in de vorm van een opzetstuk gemaskeerd wordt. De gevels en plattegronden zijn symmetrisch en classicistisch van opzet. De op het oosten gelegen voorgevel bestaat uit vijf traveeŽn met een iets naar voren springende middentravee, waar zich de entree bevindt. Op beide woonlagen zijn hoge H-vensters met persiennes aangebracht.(9) Voor het middenvenster op de verdieping bevindt zich een balkon met een smeedijzeren hek en vazen, ondersteund door forse, rijk versierde, consoles en eenvoudige spijlen. Voor de ramen op de verdieping bevinden zich gietijzeren hekjes. De mezzanine bevat stolpramen en luiken. De ramen op de begane grond doen denken aan de oude villa, die hiervoor op deze plek heeft gestaan.

De achtergevel bevat dezelfde traveeŽnindeling en luiken als de voorgevel. De zijgevels zijn sober en eveneens voorzien van enkele H-vensters met persiennes en enkele kleine vensters zonder indeling. Tegen de linker zijgevel over beide bouwlagen is een vroeg 20e-eeuwse liftschacht in baksteen gebouwd, welke overigens niet meer in gebruik is. Tegen de rechter zijgevel (noordgevel) was oorspronkelijk alleen een open veranda aangebracht, welke later is dichtgemaakt en als serre dienst deed. De serre is samengesteld uit gietijzer en glas, met erboven een veranda.
 
noordgevek van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke omstreeks 1940   serre van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke (2010)
10. NOORDGEVEL VILLA MOESBOSCH MET OPEN VERANDA OMSTREEKS 1940   11. SERRE VILLA MOESBOSCH (22-05-2010)
Vlissingsestraat te Koudekerke   Moesbosch bevat een steektrap met en neo-Lodewijk XIV trappaal, hoge neo-Lodewijk XV stucplafonds en schouwen; witmarmeren gangtegels en zogenaamde schildpadtegels in de keuken, welke tegenwoordig verborgen zitten achter zogenaamde 'witjes'. De schouw (Empirestijl) in de woonkamer komt net als het toilet oorspronkelijk uit een huis te Rotterdam.

In de collectie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn een groot aantal foto's van zowel het prachtige interieur als exterieur opgenomen. Die foto's zijn hier te bekijken.
12. NEO-LODEWIJK XIV STEEKTRAP IN DE HAL VAN VILLA MOESBOSCH (RCE148)    
Koetshuis bij buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke (2010)   Naast de villa staat de voormalige tuinmanswoning, die thans wordt verhuurd. Er tegenover, aan het voorplein, ten zuidoosten van het landhuis bevindt zich het oudste gebouw van Moesbosch. Het is een bakstenen koetshuis van één bouwlaag. Dit gebouw heeft een rechthoekige plattegrond en stamt uit 1692, getuige de jaartalankers in de topgevel. Het gepleisterde gebouw is later nog verhoogd en voorzien van een zadeldak, voorzien van gesmoorde grijze pannen en aan de korte linker zijde een schilddak. De voorgevel van het koetshuis bevat verschillende deur- en raampartijen, deels nog met oorspronkelijke kozijnen, muurringen om paarden aan te binden en verschillende staafankers.
13. TUINMANSWONING BIJ VILLA MOESBOSCH (22-05-2010)    
koetshuis bij buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke (2010)   De overige gevels zijn blind, op de achtergevel na, waar een opkamervenster met diefijzers zit. De linker gevel is in staand verband gemetseld, de rechtergevel met topgevel in klezoren verband en met koppenlagen.

In het koetshuis bevond zich onder andere een keldergedeelte met opkamer en bedstee en een werkplaats. Het gedeelte waar van oudsher de koetsen stonden opgesteld is net als de paardenstal met klinkers bestraat. De kap bestaat uit een enkelvoudige balklaag met vier gespijkerde schaarspanten. In 2008 werd een bouwvergunning afgegeven om het te verbouwen tot zomerhuis met behoud van de monumentale aspecten.
14. KOETSHUIS BIJ VILLA MOESBOSCH (22-05-2010)    
De tuinaanleg rond Moesbosch was van oorsprong in negentiende-eeuwse landschapsstijl aangelegd door landschapsarchitect Pieter Schuppens (1769-1850). Als hoofdtuinman van het oude Moesbosch is de heer Walraven Blaas werkzaam geweest. Hij is in botanische kringen bekend geworden.

Nadat Digna Henriëtta van Doorn - Snouck Hurgronje (1830-1914) was overleden woonde Jhr. Hendrik Anthony van Doorn (1872-1948) samen met zijn vrouw Wilhelmina van Doorn - van Lookeren Campagne (1877-1966) en de andere familieleden in de zomermaanden op Moesbosch. Jhr. Hendrik Anthony van Doorn was achtereenvolgens burgemeester van Veere (1901-1917) en Oost en West Souburg (1925-1936). Tijdens de crisis in de jaren dertig van de 20e eeuw wist hij de buitenplaats in de familie van Doorn te houden, mede dankzij een erfenis na het overlijden van zijn schoonvader Dirk van Lookeren Campagne, welke een succesvol industrieel in Hengelo was. Nadat jhr. Hendrik Anthony van Doorn in 1936 als burgemeester afscheid had genomen, besloot hij om, in tegenstelling tot zijn voorgangers, permanent op Moesbosch te gaan wonen. Dit betekende, dat de buitenplaats voorzien moest worden van verwarming, welke door een kolenketel werd gestookt omdat het huis tot dan toe slechts één haard bezat.
 
foto buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke na de inundatie in 1944
15. VILLA MOESBOSCH NA DE INUNDATIE VAN 1944
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is Moesbosch net als veel andere buitenplaatsen gevorderd door de Duitse bezetter en werden er 40 soldaten in het huis ondergebracht (zie foto). De familie van Doorn moest het huis hierdoor voor enkele jaren verlaten. Tevens was er tot 15 oktober 1944 een commandopost van het Rode Kruis gevestigd. Toen deze verplaatst werd naar het gemeentehuis kon de familie van Doorn het pand weer betrekken. Het meubilair en interieur van het herenhuis was toen al behoorlijk beschadigd door de soldaten. Tijdens de inundatie liepen het huis en de tuin vervolgens nog meer schade op doordat deze bij hoog water onderliepen en het water in het huis door de houten plankenvloer omhoog kwam. De tuin en bomen gingen toen grotendeels verloren waarna de tuin in 1947 opnieuw is ingeplant door de Nederlandse Heide Mij. Sindsdien is een nieuw stuk natuurschoon ontstaan met vele bijzondere plantensoorten rond het huis. De tuin is nu als monument aangemerkt.
fragmenten topografische kaarten 1949 en 1962, met aangifte van buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
16. FRAGMENT TOPOGRAFISCHE KAART UIT 1949
17. FRAGMENT TOPOGRAFISCHE KAART UIT 1962
Vanaf de Vlissingseweg voert een breed grindpad zonder laanbeplanting naar het druppelvormige grindplein voor het huis. Ten zuiden aan dit plein bevindt zich het eerder besproken monumentale koetshuis uit 1692 en iets verder de tuinmanswoning welke ongeveer naast het herenhuis staat. Rechts van het pad bevinden zich grasvelden met solitairen. Deze staan ook ten noorden van het huis in de hoek van de Galgeweg en de Vlissingseweg. Ondanks de herbeplanting in 1947 kon de oorspronkelijke achttiende-eeuwse tuin met vijver aan deze zijde van het huis tot 2006 nog ruwweg worden herkend, in de tot dan toe aanwezige rozenperken aan de westzijde achter het huidige landhuis. Deze waren hier aangeplant nadat de vijver in de negentiende eeuw, vanwege de aanhoudende overlast van muggen, was gedempt, door er de grond van een elders op Walcheren afgegraven vliedberg in te storten. In 2006 is dit deel van de tuin aangepast en werden de rozenperken verwijderd en met gras ingezaaid, werd er een border aangelegd en bij het huis een breed terras aangelegd met hardsteen.

Vanaf het terras aan de achterzijde van het huis heeft men uitzicht over het grasveld, de border en heg langs de Galgeweg, de akkers die behoren bij Moesbosch en uiteindelijk aan de horizon de duinen. Het bij de buitenplaats behorende bos wordt doorkruist door een aantal slingerpaden met in de zuidwesthoek van de tuin nog een oude ronde vijver, die in de negentiende eeuw is gegraven. In de uiterste oosthoek bevindt zich de familiebegraafplaats. De grond achter Huys Ter Schelde, behoort eveneens tot buitenplaats Moesbosch en is in de loop der tijd tot een jong bos uitgegroeid. Een deel van het terrein waarop thans tuincentrum Intratuin zich bevindt, behoort eveneens bij Moesbosch. Hier bevond zich lange tijd een klein opgeworpen bergje, dat enkele jaren geleden door Intratuin is afgegraven en verplaatst naar het jonge bos. Oorspronkelijk was er rond het bergje een oplopend pad aanwezig. In dit jonge bos is enkele jaren geleden ook nog een nieuwe vijver gegraven. Vanwege de ligging op een kreekrug, geeft deze plek echter weinig water maar is desondanks vegetatie te vinden, die zich thuis voelt in de kalkrijke schrale grond. Dichter bij de villa, in het oude bos waar voorheen buitenplaats Westerbeek was gelegen, ligt nog een oudere vijver. Deze plek werd in de vorige eeuw door de plaatselijke zangvereniging nog wel eens gebruikt om er te zingen vanwege de goede akoestiek. Tegenwoordig biedt deze open plek in het bos een blik op het wagenhuis en de schuur van de ernaast gelegen boerderij Moesbosch.
 
nieuwe vijver in het jonge bos bij buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke vijver in het oude bos van Moesbosch
18. NIEUWE VIJVER IN HET JONGE BOS VAN MOESBOSCH 19. VIJVER IN HET OUDE BOS VAN MOESBOSCH
De buitenplaats als geheel, dus inclusief park en grafkelder, heeft de status gekregen van Historische Buitenplaats. Het herenhuis en het koetshuis hebben de status van Rijksmonument. Het huis is op de monumentenlijst opgenomen door het 'algemeen belang' vanwege de ouderdom, de karakteristieke laat negentiende-eeuwse classicistische architectuur en vanwege het gaaf bewaarde in- en exterieur als middelpunt van de historische aanleg.

Na het overlijden van jhr. Hendrik Anthonij van Doorn op 7 april 1948 woonde zijn vrouw Wilhelmina van Doorn - van Lookeren Campagne nog tot haar dood op 10 juni 1966 op Moesbosch waar ze ook begraven is. Jhr. mr. Dirk van Doorn (1909-1992) woonde hierna op de buitenplaats in Koudekerke. Hij heeft het landhuis verder aangepast aan de wensen van die tijd en liet onder andere de schouw in de woonkamer en het toilet uit een huis te Rotterdam in Moesbosch aanbrengen en voorzag het huis van een olie- en gasgestookte verwarmingsketel. Verder liet hij badkamers en diverse boekenkasten aanbrengen en werden de oude riolering en watervoorziening in het huis vernieuwd. Ook werd de kleurstelling van het interieur aangepast. Na zijn overlijden werd Moesbosch door zijn weduwe, Anna Johanna van Doorn - Kaan tot haar overlijden in 2004 bewoond. Hun zoon jhr. mr. Hendrik Rombout van Doorn en zijn vrouw, Eveline van Doorn - Reuchlin hebben hierna de buitenplaats betrokken. Zij hebben het landhuis op hun beurt verder in stijl gemoderniseerd, waarbij onder andere de keuken en badkamers zijn vernieuwd. Jhr. mr. Hendrik Rombout van Doorn is op 2 maart 2014 overleden.
achterzijde buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke   voorzijde buitenplaats Moesbosch aan de Vlissingsestraat te Koudekerke
20. ACHTERZIJDE VILLA MOESBOSCH TE KOUDEKERKE (22-05-2010)   21. VOORZIJDE MOESBOSCH (22-05-2010)
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Vlissingsestraat, Koudekerke


bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: kaart bernaerds (ZA), 1641
afb. 2: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 3: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 4: collectie H.R. van Doorn
afb. 5: google maps
afb. 6: minuutplan G2, 1811-1832
afb. 7-11: Sjoerd de Nooijer
afb. 12: RCE: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
afb. 13-14: Sjoerd de Nooijer
afb. 15: archief H.R. van Doorn
afb. 16: topografische kaart, 1949
afb. 17: topografische kaart, 1962
afb. 18-21: Sjoerd de Nooijer

geraadpleegde bronnen:
- Gargon, M., Walcherse Arkadia, Leiden, 1715-1717
- Oosthoek, A. en Riemens W., Zeeland - Land tussen zeeën, Den Boer Uitgevers, Middelburg, 1986
- Simons, J., Klaver Vier; wijkkrant voor Paauwenburg, buitenplaats Moesbosch, Vlissingen 2013
- dhr. H.J. van Doorn
- dhr. H.R. van Doorn
- Jaco Simons
- Zeeuws Archief (ZA)
- Atlas Hattinga, Kaart van Walcheren [blad 8], (1750), inv. nr. 23
- Kaart C. Bernaerds, Atlas Hattinga Zeeland (ZA) inv.nr. 12 en 13
- Zeeuwse Bibliotheek (ZB)
- www.zeeuwengezocht.nl
- Koninklijke Bibliotheek
- www.kranten.kb.nl
- Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
- www.rijksmonumenten.wikia.com
-
www.watwaswaar.nl

voetnoot 1:
bron: Middelburgsche Courant 7-4-1763

voetnoot 2:
bron: Middelburgsche Courant 11-1-1766, 16-12-1769, 13-1-1784; Een mustert is een tot een bundel bij elkaar gebonden bos dunne takken, die gebruikt werd om bv. een broodoven te stoken

voetnoot 3:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69801, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805

voetnoot 4:
bron: Zeeuws Archief Van Doorn inv. nr. 5, brief van 1 juni 1806.

voetnoot 5:
Abraham van Doorn was in 1792 oprichter van de vrijmetselaarsloge L'Astre de l'Orient, destijds de eerste vereniging in Vlissingen (nu Bellamypark 64). Abraham van Doorn ontving hier twee maal Napoleon welke ook vrijmetselaar was.

voetnoot 6:
bron: Middelburgsche Courant 6-1-1820 en 18-11-1820

voetnoot 7:
Anthonie Pieter was de zoon van Abraham van Doorn en draagt vanaf 1829 de titel jonkheer. De ambachtsheerlijkheid Koudekerke die sinds 1583 in eigendom van Vlissingen was, werd in 1857 aangekocht door Anthonie Pieter van Doorn en is nog steeds in bezit van een Van Doorn, welke ook weer Heer van Koudekerke is

voetnoot 8:
bron: Middelburgsche Courant 18-2-1871

voetnoot 9:
opvouwbare luiken die uit smalle verticale stroken bestaan