Logo koudekerke.info
voor 600 | 600-1200 | 1200-1650 | 1650-1800 | 1800-1850 | 1850-1900 | 1900-1940 | 1940-1944 | 1944-heden
algemeen
religie
boerderijen
buitenplaatsen
- der boede
- ter hooge
- lammerenburg
- steenhove
- zwanenburg
- paauwenburg
- westerwijk
- grooten boomgaard

veldnamen
molens
grondgebruik
kustzone
buitenplaats Zwanenburg te Koudekerke
Buitenplaats Zwanenburg
 
hofstede Zwanenburg te Koudekerke in 1930
1. HOFSTEDE ZWANENBURG, 1930
Tussen circa 1630 en 1750 heeft de bekoorlijke buitenplaats Zwanenburg bestaan. Deze lag, net buiten Vlissingen, op het grondgebied van de Heerlijkheid Koudekerke. Tegenwoordig moet de plek vanwege grenswijzigingen gezocht worden in Vlissingen, tussen de tennisbanen van DOS in het Nollenbos en de Verlengde Burgemeester van Woelderenlaan. De naam 'Swanenburg' komen we voor het eerst tegen voor 1615 in een 'overloper' als een 'huys en hofsted' op deze plek wordt vermeld. In een schepenakte van de Landvierschaar van Vlissingen uit februari 1615 wordt de naam 'Swanenburch' vermeld. Op dat moment was er nog geen sprake van een buitenplaats. De eerste bekende vermelding van Zwanenburg als een buitenplaats is die op de kaart van Willem Blaeu genaamd Zeelandia Comitatus. Blaeu vervaardigde deze kaart tussen 1635 en 1638, maar baseerde zich op ouder materiaal. De kaart vertoont namelijk de situatie van Zeeland uit de periode 1598-1615 met daarop naast de Walcherse dorpen ook enkele markante buitenplaatsen waaronder Zwanenburg, wat aangeeft dat deze omstreeks 1638 al van enige allure moet zijn geweest.
 
Zwanenburg omstreeks 1690-1696 blank fragment kaart Baleu 1635-1639, met aangifte van buitenplaats Zwanenburg te Koudekerke
2.AFBEELDING ZWANENBURG OMSTREEKS 1690-1696   3.FRAGMENT KAART W. BLAEU 1635-1638
De bewoners van Zwanenburg waren leden van de familie Ingels(e), zij vervulden in de zestiende en zeventiende eeuw hoge bestuurlijke functies, waaronder dat van burgemeester van Vlissingen. De buitenplaats is in het begin van de zeventiende eeuw gebouwd in opdracht van Mr. Apollonius Ingels(e). Hij was gemeente-secretaris van Vlissingen, en in de periode van 1662 tot en met 1691 regelmatig burgemeester van Vlissingen. Hij was gehuwd met Maria Schot en was een broer van Mr. Caspar Ingels(e), die in 1671 eigenaar was van de Surinaamse plantage Rodebanck.(1)

Een gravure van Cornelis Pronk van het buiten met het familiewapen van de familie Ingels(e), werd opgenomen in de Atlas van Zeeland van Nicolaas Visscher en Zacharias Roman (1655) en de Cronyk van Smallegange (1696). De gravure toont een brede gracht met ommuurde tuin en binnenplaats met een ophaalbrug. De brug sluit aan op de L-vormige bijgebouwen met zadeldaken, waar een poort met driehoekig fronton toegang geeft tot de rechthoekige binnenplaats. Hieraan bevinden zich de ommuurde tuin, de bijgebouwen en het hoofdgebouw (herenhuis). Dit herenhuis is rechthoekig van vorm en bestaat hoofdzakelijk uit één woonlaag met zadeldak met in het midden een Vlaamse trapgevel met erachter een klein (klokken?)torentje op het dak. De dakvlakken aan beide zijden bevatten een kleinere dakkapel. Het hoofdgebouw heeft op één hoek een vierkante toren met een hoge ingesnoerde vierkante spits. Aan de andere zijde lijkt een 2e woonlaag aanwezig te zijn in een breder rechthoekig torentje met eveneens een ingesnoerd piramidedak met schoorsteen. De gevels en torens van het hoofdgebouw bevatten meerdere horizontale banden waarin kruisvensters zijn opgenomen.

Na de dood van de vrouw van Appolonius Ingels(e), Maria Schot in 1696, raakt Zwanenburg vermoedelijk in verval. Uit de archieven van de Polder Walcheren kan worden opgemaakt dat na 1713 percelen land worden verkocht. In 1715 wordt het buiten nog aangestipt in de Walcherse Arkadia van Mattheüs Gargon. Zeker is dat de buitenplaats voor 1750 gesloopt is, getuige de kaart van Walcheren opgemaakt door de Hattinga’s in die periode. Het wordt daar aangeduid, als ’t Geslegte Slot Swanenburg. Uit een advertentie in de Middelburgsche Courant op 17 november 1767 valt ten slotte nog op te maken, dat op 18 november van dat jaar op de hof, genaamd 'Swaanenburg', aankomend mejuffrouw N. Mieris, weduwe van de heer Andriessen, 's morgens om 10 uur 13 à 14 gemeten elsen-, essen- en wilgenhout, een partij bomen en 'droge mustert' liet verkopen. Mogelijk waren dit de restanten van het bos dat bij de buitenplaats behoorde.(2)
 
fragment kadastraal minuutplan Koudekerke, met aangifte van buitenplaats Zwanenburg te Koudekerke   fragment kaart hattinga 1750, met aangifte van buitenplaats Zwanenburg te Koudekerke
4. FRAGMENT KADASTRALE MINUUTPLAN KOUDEKERKE SECTIE G 1811-1832   5. FRAGMENT ATLAS HATTINGA OMSTREEKS 1750
De boerenhofstede bij Zwanenburg bleef bestaan en in het tweede kwart van de negentiende eeuw werden er verschillende gebouwen bijgebouwd. Het geheel ontwikkelde zich tot een soort buurtschap, hoewel nooit officieel als zodanig gekwalificeerd.

Door notaris A.M. Tak werd op maandag 11 december 1871 een openbare verkoping aangekondigd, welke plaatsvond op de Bovenzaal van de Societeit 'De Vergenoeging' op de Groote Markt te Middelburg. Hier werd "Eene hofstede, genaamd 'Zwanenburg' met woonhuis, schuur en verderen timmer, in de gemeente Koudekerke, met 26 hektaren, 50 aren gedeeltelijk tiendvrij Bouw en Weilanden, gelegen in de gemeente Koudekerke, Grijpskerke en Vlissingen. Verder blijkt uit die aankondiging, dat de hofstede werd verhuurd tot 1 mei 1878 aan Lourens Kluijfhout voor f 2034,25 per jaar.In eerste instantie was de te verkopen hoeveelheid grond groter: 26 hectaren, 60 aren en 80 centiaren bouw en weiland liggend in de gemeenten Koudekerke, Vlissingen en Grijpskerke, wat er op kan duiden dat nog voor de verkoop zo'n 10 aren van de hand werden gedaan.(3) Lourens Kluijfhout is na de verkoop op de boerderij blijven werken als pachter. Dit blijkt uit diverse advertenties in de Middelburgsche Courant waarin onder andere knechten of meiden werden gevraagd of werkpaarden werden verkocht. In 1893 werden 31 aren en 20 centiaren, die door Lourens werden gepacht, publiekelijk verkocht. (4) Op 3 januari 1896 overleed Lourens Kluijfhout en hierna bleef zijn weduwe Maatje de Rijcke de boerderij bewonen. Zij overleed te Koudekerke op 24 mei 1914.

De hofstede werd van 1923 tot 1940 bewoond door de familie Visser die er een gemengd bedrijf had. De andere huisjes werden door andere families met ieder een eigen bedrijf bewoond. Samen vormden ze een hechte gemeenschap welke uiteindelijk door oorlogshandelingen in 1940 uiteen viel. Hofstede Zwanenburg werd in 1940 door de Duitsers gevorderd, toen er in het nabijgelegen duingebied een kustbatterij (Veste Heldburg) werd gebouwd.
hofstede Zwanenburg te Koudekerke voor 1925   Luchtfoto Zwanenburg 12-10-1944
6. HOFSTEDE ZWANENBURG VOOR 1925   7. LUCHTFOTO ZWANENBURG 12-10-1944 (U033)
In 1944 viel definitief het doek voor de hofstede doordat oorlogsgeweld en de inundatie van Walcheren alle panden in het Nolle en Westduin gebied verwoestten. De boerderij was namelijk niet ver van het gat in de Nolledijk gelegen. Vandaag de dag vormt alleen de waterpartij in het Nollenbos nog een tastbare herinnering aan Zwanenburg en verwijzen enkele straatnamen in de buurt naar de voormalige buitenplaats.
 
 
copyright © 2001-2017 Sjoerd de Nooijer
laatst bijgewerkt op: 19 11 2016

locatie:
Zwanenburgseweg, Vlissingen


bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: beeldbank GV FA26965
afb. 2: beeldbank ZA ZI-II-0155
afb. 3: atlas blaeu, 1635-1638
afb. 4: minuutplan G, 1811-1832
afb. 5: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 6: beeldbank GV FA1565
afb. 7: Hans Sakkers

geraadpleegde bronnen:
- Simons, J., Zwanenburg, van heerlijk huis tot boerderij te Koudekerke, De Wete, nr. 3, 2008
- Sakkers, H. en K. Noorlander, Koudekerke in de Tweede Wereldoorlog, Het leven op een eiland in een oorlogslandschap, De Drukkery Schrijverspodium, 2013
- Gargon, M., Walcherse Arcadia, Leiden, 1715-1717
- Zeeuws Archief (ZA)
- Zeeuwse Bibliotheek (ZB)
- www.krantenbankzeeland.nl
- Gemeentearchief Vlissingen (GV)
- Koninklijke Bibliotheek
- www.kranten.kb.nl
- www.watwaswaar.nl
- www.zeeuwengezocht.nl
- Jaco Simons
- Hans Sakkers

toelichting afbeelding 2:
afbeelding uit Atlas van Zeeland door Nicolaas Visscher en Zacharias Roman, Amsterdam/Middelburg 1655

toelichting afbeelding 3:
fragment kaart Zeelandia Comitatus, Amsterdam 1635-1638 door Willem Blaeu

voetnoot 1:
bron: Philip Dikland

voetnoot 2:
bron: Middelburgsche Courant 17-11-1767

voetnoot 3:
bron: Goessche Courant 06-10-1871 en 07-11-1871

voetnoot 4:
bron: Middelburgsche Courant 22-11-1893